قالب الفاظ و کلمات. به عبارت دِیگر، آِیات الهِی در مقام إخبار از ِیک واقعۀ خارجِی نمِی‌باشند، که صرفاً انسان براساس إخبار از ِیک حادثه در ذهن خود تصوِیرِی از آن ترسِیم مِی‌نماِید؛ حال آِیا اِین ترسِیم با آنچه در واقع اتّفاق افتاده مطابقت دارد ِیا خِیر. آِیات قرآن کرِیم تجلِّی همان حوادث و حقاِیق خارجِی است که به‌واسطۀ الفاظ و عبارات بر قلب هر قارِی و خواننده‌اِی افاضه مِی‌شوند و از قالب علم حصولِی به علم حضورِی متحوّل مِی‌گردند و بر اِین تحوّل، نفس و قلب خواننده را نِیز به حضور و شهود عِینِی مبدّل مِی‌نماِیند، و همراه با خود به همان نقطۀ تحقّق خارجِی در هر مرتبه از مراتب تعِیّن بالا مِی‌برند و نفس قارِی را با همان حقِیقت متّحد و ِیگانه مِی‌سازند؛ و بر اِین وحدت، آثار و خصوصِیّات آن حقِیقت علِیا در نفس قارِی متحقّق مِی‌شوند و قارِی حال و کِیفِیّت خود را متماِیز از گذشته احساس مِی‌کند و به مقتضاِی اِین احساس، علم و فهم و معرفت او نِیز متحوّل و دگرگون مِی‌شود. و اِین نِیست جز نفس حضور همان پدِیدۀ خارجِی در نفس قارِی و مصاحب با قرآن کرِیم.

ابدِیّت و جاودانگِی قرآن

خطاب واقعِی آِیات قرآن به تمام انسان‌ها تا روز قِیامت

و از اِینجاست که به اِین کلام عرشِی و قوِیم اولِیاِی الهِی پِی مِی‌برِیم که مِی‌فرماِیند:

قرآن کرِیم نه‌تنها بر رسول خدا صلِّی الله علِیه و آله و سلّم، که بر تک‌تک انسان‌ها تا روز قِیامت نازل شده است و هر فرد مصداق حقِیقِی در خطاب واقعِی آِیات قرآن مِی‌باشد.

و اِین کلامِی است بس رفِیع، و بنِیانِی است بسِیار قوِیم که وصول به اِین درجه از معرفت را باِید از خداِی متعال خواستار شد.

بزرگان از اهل معنا هِیچ‌گاه به قرآن به‌عنوان ِیک کتابِی که در ِیک هزار و چهار صد سال پِیش توسّط جبرائِیل بر رسول خدا نازل شده است نگاه نمِی‌کردند و نمِی‌کنند، بلکه به‌عنوان مطالبِی از ناحِیۀ پروردگار، در همان هنگام تلاوت و قرائت بر نفس خود مِی‌نگرِیستند و خود را مخاطب واقعِی به خطاب جدِّی حضرت ربوبِی مِی‌دِیدند و ِیک‌ِیک از آِیات قرآن را بر خود منطبق مِی‌نمودند و خود را مورد بازخواست و امر