مثال نسبت به تغِیِیرات و تحوّلات علل مختلفه تفاوت خواهد کرد؛ ِیعنِی ممکن است طبق سلسلۀ علل و معلولات، صورت برزخِی ِیک واقعه به نحوِی باشد، امّا با ورود ِیک علّت مثل صلۀ رحم و ِیا عِیادت مرِیض و ِیا انفاق بر فقرا، صورت برزخِی تغِیِیر پِیدا کند و آن صورت قبلِی در ظرف خود همان‌طور باقِی بماند و صورت برزخِی و مثالِی جدِید، رابطۀ علِیّت با عالم مادّه و خارج را عهده‌دار گردد و از ظهور آن صورت قبلِی جلوگِیرِی نماِید.[١]

و امّا پس از وقوع ِیک حادثه ما متوجّه مِی‌شوِیم که آن ارادۀ اصلِی و اساسِی و آن علّت حقِیقِی اخِیر که بالأخره آن علّت موجب بروز و ظهور اِین واقعه شده است، چه چِیزِی بوده است؛ که از اِین اراده تعبِیر به عالم لوح محفوظ شده است، و از آن تغِیِیرات و تبدّلات تعبِیر به عالم محو و اثبات مِی‌شود. و از آنجا که ذات اقدس حق علم عناِیِی و عِلِّی و سِیطرۀ ولاِیِی بر جمِیع موجودات و حوادث عالم وجود را دارد خود او مِی‌داند که بالأخره کدام علّت موجب بروز و ظهور آن حادثه خواهد شد و ِیا اِینکه اصلاً حادثه‌اِی به اِین شکل به‌وجود نخواهد آمد.

در اِینجا پِی مِی‌برِیم که چرا خداوند متعال کلِید و رمز عوالم غِیب را در اختِیار خود قرار داده و مختصّ به ذات خود فرموده است، و کسِی را بر آن اطّلاعِی نِیست جز آن فرد مرضِی و پسندِیده‌اِی که خود انتخاب و اختِیار نماِید.

پس ممکن است بسِیارِی از افراد چه در خواب و چه در مکاشفات نسبت به صور برزخِی و مثالِی اطّلاعاتِی به‌دست آورند و حوادثِی براِی آنان روشن بشود، درحالِی‌که آن علّت اصلِی و صورت برزخِی علّت خارجِی در پشت اِین صورت‌ها پنهان مانده باشد و هنوز به مرحلۀ علِّیت ظاهرِی که موجب شود ساِیر صورت‌ها به کنارِی رود و آن صورت خود را ظاهر و بارز کند نرسِیده باشد.

خطاِی دعوت‌کنندگان و سخن‌گوِیان در ظهور امام زمان عجّل الله تعالِیٰ فرجه الشّرِیف

[١]. شرح فصوص الحکم، ابن‌ترکه، ج ٢، ص ٩٢٥:

«فإنّ الصوَر البرزخِیّه غِیر متغِیّره بالمکان و لامقترنة بالزمان.»