تقسِیم ارائه داده‌اند؟ اِینکه برداشت و فهم ما از مسائل وحِیانِی ممکن است با واقع خود منطبق نباشد، مسئله‌اِی است؛ و اِینکه در خود وحِی ممکن است مفاد و مفهوم آن منطبق با واقعِیّت خارجِی نباشد، مسئله‌اِی دِیگر است، و اِین است مقصود و منظور از رشد دِینِی و تکامل آن به‌واسطۀ مرور زمان و تجدّد علوم و رشد علمِی انسان و افزاِیش اطّلاعات و اندوختۀ تجربه.

اِین مفسّران نادان و نفهمِی که چنِین جسارت ورزِیده‌اند که خطا و خلاف را در کلام الهِی روا دانسته‌اند، نمِی‌دانند که هر دو قسم از تجزِیه و تحلِیل آنها به ِیک منشأ و ِیک مبدأ و ِیک مرتبه از مراتب وجودِی عالم کون بازمِی‌گردد؟!

آِیا ممکن است خداِی متعال واقعِیّتِی را که در عالم خارج اتّفاق نِیفتاده، به جبرائِیلش دستور دهد که به پِیامبر بگو اتّفاق افتاده است؟ و ِیا بالعکس، واقعِیّتِی که در فلان سال و فلان روز در خارج واقع شده، بگوِید چنِین چِیزِی اصلاً وجود خارجِی نداشته و دروغ بگوِید؟ اِین خدا دِیگر قابل پرستش است، و اِین پِیامبر قابل اعتماد؟

آن مفسّرِی که چنِین مزخرفِی را به زبان و قلم آورده، اصلاً معنا و مفهوم وحِی و حقِیقت آن را نفهمِیده است، که چنِین به قضاوت و داورِی نشسته و به رتق و فتق و تجزِیه و تحلِیل آن مِی‌پردازد. آن مفسّر سفِیه، اصلاً حقِیقت علم حضورِی و شهود عِینِی را درنِیافته، که خواسته است آن را با علوم حصولِیّه و اکتسابِیّه مقاِیسه کند و خطا را چنانچه در اِینها رواست، در آنها نِیز جارِی و سارِی سازد.

سقوط حجِّیت تمامِی آِیات با صرف احتمال خطا در ِیک آِیۀ قرآن

و امّا اشکال در اِین نظرِیّه:

صرف احتمال خطا در ِیک آِیه، حجِّیت کلِّیۀ آِیات را از بِین خواهد برد. زِیرا نه در قرآن و نه در کلام رسول خدا و پِیشواِیان دِین، ذکرِی از اِینکه آِیات قرآن با هم اختلاف دارند و همۀ آنها به ِیک سِیاق و ِیک روش و ِیک سنّت نازل نشده‌اند، وجود ندارد؛ و اگر آِیه‌اِی ِیا آِیاتِی از قرآن کرِیم برخلاف واقع به اشتباه و خطا در قرآن درج گردِیده است، مِی‌باِیست ساِیر آِیات به اِین مسئله تصرِیح داشته باشند، زِیرا از آنجا که همۀ آِیات از درِیچۀ نفس رسولالله ظاهر و عِیان گشته است و همۀ آنها مستند به