لاِیلِج فِیها شِی‌ء إلّا منها، و أنّ فِی السّماء الأُولِی جمعًا من الملائکة بأِیدِیهم الشّهب ِیرصُدون المسترقِین للسمع من الشِیاطِین فِیقذِفونهم بالشّهب.

و قد اتّضَح الِیوم اتّضاح عِیان بطلان هذه الآراء، و ِیتفرَّع علِی ذلک بطلان الوجوه الّتِی أورَدوها فِی تفسِیر الشّهب، و هِی وجوه کثِیرة أودعوها فِی المطوّلات کالتفسِیر الکبِیر للرازِی، و روح المعانِی للآلوسِی، و غِیرهما.

و ِیحتمل ـو الله العالمـ أنّ هذه البِیانات فِی کلامه تعالِی من قبِیل الأمثال المضروبة تصوّر بها الحقائقُ الخارجة عن الحسّ فِی صورة المحسوس لتقرِیبها من الحسّ؛ و هو القائل عزّوجلّ: (وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ وَمَا يَعْقِلُهَا إِلَّا الْعَالِمُونَ).[١] (العنکبوت: ٤٣)

و هو کثِیر فِی کلامه تعالِی؛ و منه العرش و الکرسِی و اللوح و الکتاب، و قد تقدَّمت الإشارة إلِیها و سِیجِی‌ء بعض منها.

و علِی هذا، ِیکون المراد من السّماء الّتِی تسکُنها الملائکةُ عالمًا ملکوتِیًّا ذاأفُق أعلِی، نسبته إلِی هذا العالم المشهود نسبةُ السماء المحسوسة بأجرامها إلِی الأرض؛ و المراد باقتراب الشِیاطِین من السّماء و استراقهم السّمع و قذفهم بالشّهب، اقترابُهم من عالم الملائکة للاطّلاع علِی أسرار الخلقة و الحوادث المستقبلة؛ و رمِیهم بما لاِیطِیقونه من نور الملکوت؛ أو کرَّتهم علِی الحقّ لتلبِیسه، و رمِی الملائکة إِیّاهم بالحق الّذِی ِیُبطِل أباطِیلهم.[٢]

«مفسرون در معناِی استراق سمع شِیاطِین و زدودن آنان به شهاب‌هاِی آسمانِی توجِیهات بسِیارِی مرتکب شده‌اند که تمامِی اِین توجِیهات و تصوِیرها به ظاهر اِین آِیات برمِی‌گردد، و هم‌چنان‌که اخبار نِیز بر اِین معنا مساعدت مِی‌نماِیند که در مراتب بالاِی از آسمان افلاک وجود دارند و در آن افلاک که احاطه بر زمِین و آسمان قرِیب به زمِین دارند، جماعت‌هاِیِی از ملائکه سکونت دارند و براِی اِین افلاک درهاِیِی است که هِیچ موجودِی قادر بر ورود در اِین افلاک جز از طرِیق اِین درها نمِی‌باشد. و نِیز در آسمان اوّل

[١]. سوره عنکبوت (٢٩) آِیه ٤٣.

[٢]. المِیزان فِی تفسِیر القرآن، ج ١٧، ص ١٣٠.