افق وحِی - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ٤٤٤ - تقرِیر حقِیقت توحِید افعالِی در انتساب افعال ارادِی و اختِیارِی به خداِی متعال

بنابراِین تمام آنچه در عالم وجود متحقّق است، مستند به اصل و رِیشه و مبدأ آن ِیعنِی حضرت حق جلّ و علا است، و خارج از آن مبدأ، حقِیقتِی ماوراِی آن نمِی‌باشد تا بدان منتسب گردد؛ گرچه موجودات داراِی انواع مختلف و اصناف گوناگون و مصادِیق متفاوتِی از ماهِیات مِی‌باشند.

به عبارت دِیگر: سفِیدِی در عالم وجود به همان اندازه به پروردگار منتسب است که سِیاهِی و ِیا قرمزِی؛ تلخِی و شورِی به همان مقدار از ربط با خداِی متعال بهره‌مند است که شِیرِینِی و ترشِی؛ و بر همِین قِیاس.

مطلب را دقِیق‌تر و عمِیق‌تر مِی‌نماِیِیم: ملائکه و ارواح مقدّسه به همان مِیزان به وجود حضرت حق متدلِّی و متّکِی مِی‌باشند که عالم مادّه و خاک؛ انسان در ارتباط با مبدأ هستِی به همان مقدار مشمول ربط و استناد است که حِیوانات و جمادات؛ و بر اِین اساس، مؤمن و کافر، صالح و طالح، کوچک و بزرگ، ذرّه و کهکشان، و همه و همه مستند به وجود بارِی تعالِی و مظهرِی از مظاهر او مِی‌باشند. چنانچه شرح اِین مطلب در فصل اوّل به طور مستوفا تقرِیر گردِید،[١] و در اِینجا مؤکّداً از خوانندۀ گرامِی تقاضا دارم دوباره به آن فصل مراجعه نموده و اِین بحث را مورد مطالعه جدِّی‌تر و دقِیق‌تر قرار دهد.

تقرِیر حقِیقت توحِید افعالِی در انتساب افعال ارادِی و اختِیارِی به خداِی متعال

در آن فصل مذکور شد که: حوادث عالم گرچه همه و همه به خداِی متعال و مشِیّت او مربوط و مستند مِی‌باشند و از دِیدگاه فلسفه و عرفان و آِیات قرآن و احادِیث مأثوره از حضرات معصومِین علِیهمالسّلام بر اِین مطلب تصرِیح و تأکِید شده است، امّا آن حوادث و پدِیده‌هاِیِی که در تحقّق آنها، اراده و اختِیار و مشِیّت فاعل مختار نقش و دخالت دارند، در شکل‌گِیرِی آنها به خود فاعل نسبت داده مِی‌شوند، گرچه در اصل و رِیشه همگِی به خداِی متعال منتسب است.[٢]

[١]. رجوع شود به ص ٨٨ـ٩٢.

[٢]. رجوع شود به ص ٩٣ـ١٠٠.