بازگشت از حرم مطهّر، بعضِی معارِیف از علما و مشاهِیر را به صورت بعضِی از حِیوانات درنده مشاهده مِی‌کردم، و بدِین جهت براِی اِینکه چشمم به صورت او و ساِیر افراد نِیفتد، عبا را بر سر مِی‌کشِیدم و سر به زِیر به منزل مراجعت مِی‌کردم. و از خداوند خواستم اِین حالت را از من بگِیرد؛ زِیرا آن‌قدر برخِی از اِین صورت‌ها وحشتناک و مشمئزکننده بود که مرا ِیاراِی دِیدن و تحمّل آن نبود و از اِین بابت، سخت اذِیّت شده و به زحمت افتاده بودم.[١]

حال توجّه به اِین نکتۀ مهم است که بدانِیم اِین مشاهده و رؤِیت فقط اختصاص به ِیک فرد خاص ندارد، ِیعنِی اِین‌چنِین نِیست که مثلاً فقط مرحوم اصفهانِی اِین اشخاص را به آن صورت‌ها مشاهده مِی‌کردند و انکشاف آن حقاِیق براساس صورت‌بندِی نفس اِیشان بوده است و نفس و تصوّرات و ذهنِیّات شخص اِیشان در اِین صورت‌بندِی نقش داشته است. خِیر، بلکه مشاهدۀ اِیشان، اِین افراد را به آن صورت‌ها و اشکال، حکاِیت از ِیک واقعِیّت و حادثۀ پنهان مِی‌کند که گرچه از چشم و جوارح ظاهرِی ما مخفِی و مستور است ولِی واقعِیّت دارد و جاِی انکار ندارد؛ منتها برخِی از افراد به‌واسطۀ عبور از موانع مادِّی و انفتاح چشم برزخِی، قادر بر رؤِیت و شهود اِین صورت‌ها هستند و برخِی دِیگر نِیستند. و لذا افراد دِیگر هم اگر به همِین مرتبه از انکشاف برسند، آنها همان صورت‌ها و اشکالِی را خواهند دِید که مثلاً مرحوم اصفهانِی دِیده بود، نه اِینکه ِیکِی به شکل حِیوانِی ببِیند و دِیگرِی به شکل حِیوانِی دِیگر در مقابل آن.

ِیکسان بودن صورت ِیک حقِیقت خارجِی در ذهن افراد مختلف

بنابراِین صورت‌بندِی گرچه در نفس انسان متحقّق مِی‌شود، امّا اِین فعل و خلاّقِیّت نفسانِی بر وفق وجود خارجِی و منطبق با آن انجام مِی‌شود و نفْس، هِیچ تغِیِیر و تحوّلِی در اِین خلاّقِیّت به‌وجود نمِی‌آورد. چنانچه در نقش صورت‌هاِی خارجِی به‌واسطۀ حواس ظاهرِی انسان، چون چشم و گوش و زبان و غِیره، نفْس

[١]. مجموعه آثار شهِید مطهّرِی، ج ‌٤، ص ٤١٨.