بنابراِین چه ارتباطِی بِین آِیۀ دروغ و اشتباه و بِین آِیۀ متشابه وجود دارد که اِین شخص آمده و بِین اِین دو ربط به‌وجود آورده است؟ و کجا از وجود آِیۀ متشابه براِی افراد، شکّ در حجِّیت و سندِیّت قرآن پِیدا مِی‌شود؟ درحالِی‌که در صورت اوّل، براِی همۀ افراد اِین شک به‌وجود خواهد آمد؛ چه اِینکه براِی اِین فرد پِیش آمده است.

و امّا احتمال متشابه در برخِی آِیات نِیز با روش و قوانِین مدوّنۀ محاوره قابل حلّ است؛ چه اِینکه در ساِیر موارد، انسان به همِین روش به مفاد و مراد کلام متکلّم مطّلع مِی‌گردد، و اگر نتوانست به مراد متکلّم برسد همچون ساِیر متون و جملات توقف مِی‌کند و از حکم و قضاوت عجولانه سر باز مِی‌زند و براِی روشن شدن معناِی آِیه، به انتظار لطف و عناِیت پروردگار مِی‌نشِیند. مگر ما مکلّف مِی‌باشِیم که هر آنچه در قرآن آمده است ِیک شبه حلّ و فصل نماِیِیم؟ و آِیا آنچه در اِین کتاب از اسرار و رموز خداِی متعال به ودِیعه نهاده است، خود اِین شخص مطّلع گشته که حال مِی‌خواهد براِی دِیگران گره‌گشاِیِی کند و رمز و راز آِیات را با اِین توجِیهات ابلهانه بگشاِید؟

توضِیحِی پِیرامون مجازات و استعارات قرآن کرِیم

و امّا مسئلۀ غرِیبِی که مطرح کرده‌اند و مدّعاِی خوِیش را بر آن قِیاس نموده‌اند، قضِیّۀ مجازات و استعارات در قرآن کرِیم است؛[١] به گونه‌اِی که مخاطب تصوّر مِی‌کند متکلّم در مقام بِیان مطلبِی در قالب مجاز و استعاره، به نوعِی از کذب و خلاف واقع، دست ِیازِیده است! و اِین نوع سخن گفتن گرچه دور از صدق و انطباق با واقع است، امّا از دِیدگاه محاورۀ عرفِی امرِی پذِیرفته شده و قابل قبول مِی‌نماِید. و بر اِین قِیاس، دِیگر اشکالِی در تمثِیل‌ها و إخبارها و حکاِیاتِی که به‌هِیچ‌وجه اصالت و حقِیقتِی ندارد نخواهد بود؛ زِیرا همۀ اِین امور صرفاً جهت تقرِیب و تشبِیه ِیک واقعِیّت براساس کشش و ظرفِیّت افکار و اذهان و فرهنگ مخاطبِین طرح‌رِیزِی شده است. ولِی غافل از اِینکه پرداختن به ِیک مطلب دروغ و خلاف واقع، با بِیان ِیک مفهوم و اندِیشه در قالب مجاز و استعاره، از زمِین تا آسمان تفاوت دارد؛ تفاوت و اختلافِی ماهوِی و ذاتِی.

[١]. مقالۀ طوطِی و زنبور، مطلب ششم.