جاِیِی که فردِی مثل مرحوم آخوند ملاّفتحعلِی سلطان‌آبادِی ِیک آِیه از قرآن را سِی شب متوالِی از شب‌هاِی ماه مبارک رمضان تفسِیر نمود و هر شب تفسِیرِی به‌خلاف تفسِیر شب قبل ارائه داد،[١] کجا شخصِی مثل فرد مذکور مِی‌تواند به اِین مرتبه از علم و عمق قرآن دست ِیابد؟ تازه اِیشان فرموده بود: «قرآن داراِی هفتاد بطن است و من تنها سِی بطن و عمق آن را واجد مِی‌باشم.»

و جاِیِی که امِیرالمؤمنِین ِیک شب تا به صبح به تفسِیر «بسم الله الرّحمن الرّحِیم» پرداخت و کلامش به آخر نرسِید،[٢] کجا اِین معانِی و حقاِیق براِی همۀ آدمِیان گشوده شده است؟

مگر قرار است همۀ افراد به همۀ آنچه که در قرآن وارد است اطّلاع ِیابند؟ در

[١]. حقائق الأُصول، ج ١، ص ٩٥:

«فائدة: حدَّث بعض الأعاظم ـدام تأِیِیدهـ أنه حضَر ِیومًا منزل الآخوند ملّا فتح‌علِی ـقدس سرهـ مع جماعة من الأعِیان، منهم السِیّد إسماعِیل الصدر ـرحمة الله علِیهـ و الحاج النورِی صاحب المستدرک ـرحمة الله علِیهـ و السِیّد حسن الصدر ـدام ظلّهـ، فَتَلا الآخوند ـرحمة الله علِیهـ قوله تعالِی: (وَاعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمَانَ) ـالآِیة،* ثم شرَع فِی تفسِیر قوله تعالِی فِیها: (حَبَّبَ إِلَيْكُمُ...) ـالآِیة؛ و بعد بِیان طوِیل، فسَّرها بمعنِی لما سمِعوه منه، استوضَحوه و استغرَبوا من عدم انتقالهم إلِیه قبل بِیانه لهم؛ فحضَروا عنده فِی الِیوم الثانِی ففسَّرها بمعنِی آخر غِیرِ الأول، فاستوضَحوه أِیضا و تعجَّبوا من عدم انتقالهم إلِیه قبل بِیانه؛ ثم حضَروا عنده فِی الِیوم الثالث فکان مثلُ ما کان فِی الِیومِین الأوّلِین؛ و لمِیزالوا علِی هذه الحال کلّما حضَروا عنده ِیومًا ذکَر لها معنِی، إلِی ما ِیُقرِّب من ثلاثِین ِیومًا، فذکَر لها ما ِیقرّب من ثلاثِین معنِی، و کلّما سمِعوا منه معنِی، استوضَحوه.

و قد نقَل الثقات لهذا المفسّر کرامات؛ قدس الله روحَه.»

* سوره حجرات (٤٩) آِیه ٧.

[٢]. بحار الأنوار، ج ٤٠، ص ١٨٦.