افق وحِی - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ١٠٧ - تعرِیف و تبِیِین پدِیدۀ علم

بسم الله الرّحمن الرّحِیم

علم و اقسام آن

تعرِیف و تبِیِین پدِیدۀ علم

علم ِیعنِی انکشاف واقع کما هو علِیه به‌نحوِی‌که احتمال مخالف در آن منتفِی باشد؛ به خلاف جهل، که عبارت است از عدم انکشاف واقع، چه به صورت بسِیط و چه به صورت قطع به خلاف که از آن تعبِیر به جهل مرکّب مِی‌شود.

در پدِیدۀ علم، حقِیقت معلوم نزد عالم حضور مِی‌ِیابد و اِین حضور احساسِی است خاص که براِی عالم در اِین ارتباط حاصل مِی‌شود، احساسِی که حاکِی از اتّحاد بِین او و بِین معلوم مِی‌باشد.

در مبحث قبل که صحبت از توحِید ذاتِی و اسمائِی و افعالِی بود، روشن شد که اسم علِیم همراه با حِیّ و قدِیر که لازمۀ ذات پروردگار است، در همۀ اشِیاء ـچه مجرّدات و چه مادِّیاتـ سارِی و جارِی است، به‌نحوِی‌که تمامِی موجودات از لحاظ جنبۀ وجودِی خود ـصرف نظر از هر ماهِیّتِی که داشته باشندـ داراِی اِین سه اسم و صفت مِی‌باشند، و شعور و ادراک همۀ موجودات نسبت به مبدأ أعلِی و تسبِیح و حمد آنها به وجود صفت علم در آنها مِی‌باشد که البتّه همراه و مقارن با حِیات و قدرت است؛ و از اِین جهت است که اشِیاء به‌واسطۀ وجود صفت علم ِیک نوع وحدتِی بِین خود و بِین مبدأ هستِی که حضرت حق است احساس مِی‌کنند، وحدتِی که حقِیقتش به اصل وجود برمِی‌گردد و افتراقش در اختلاف مراتب وجود است.

علم علّت به معلول خود و علم معلول به علّت خود