افق وحِی - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ٢٠٧ - خلاصه و چکِیدۀ بحث علم و ادراک

درخواست رسول خدا از پروردگار که:

رَبِّ، زِدنِی فِیک تَحِیُّرًا؛[١] «بار پروردگارا، دائماً و پِیوسته مرا متحِیّر و مدهوش عالم انوار و عظمت خود بگردان!»

به اِین مطلب برمِی‌گردد.

خلاصه و چکِیدۀ بحث علم و ادراک

خلاصه و چکِیدۀ بحث علم و ادراک در اِین فصل:

آنچه از مطالب مطرح شده در اِین فصل به‌دست مِی‌آِید اِینکه: تمام پدِیده‌ها و حوادث عالم وجود که از مقام اراده و مشِیّت حضرت حق سبحانه صورت خارجِی و تبلور عِینِی ِیافته است، به ِیک اراده و خواست حضرت حق برمِی‌گردد. ِیعنِی ارادۀ پروردگار براِی خلق دو شِیء متفاوت، ِیکِی است و دوتا نمِی‌شود؛ به عکس اراده و مشِیّت ما براِی انجام کارهاِی متفاوت روزمرّه. بنابراِین خداِی متعال براِی خلق و اِیجاد همۀ ممکناتِ ماسواِی خود فقط ِیک اراده را إعمال کرده، و اصلاً فرض ارادۀ دوّم از ذات پروردگار عقلاً و برهاناً محال است.

بناءًعلِی‌هذا چه آنچه از پدِیده‌هاِی عالم وجود که تابهحال در بستر زمان، خلق شده است ِیا آنچه که هنوز صورت خارجِی پِیدا نکرده است، همه و همه در نشَآت ملکوتِی و مثالِی به صورت ثابت و پاِیدار بدون نِیاز به زمان و مکان و شراِیط تحقّق خارجِیِ مادِّی، مستقر و محقّق است؛ منتها از آنجا که انسان عادِی طرِیق وصول به علم و ادراک او منحصر در وسائط و وساِیل ظاهرِی و اعضاِی جسمِی اوست، فقط نسبت به حوادث زمان خود در صورت معاِینه و مقابلۀ با آنها شناخت پِیدا مِی‌کند، امّا نسبت به حوادث زمان خود که از دِیدگان او پنهان است و نِیز حوادثِی که هنوز صورت خارجِی نِیافته است و نِیز نسبت به حوادث گذشته چنانچه براِی او نقل نشود، عاجز و ناتوان مِی‌باشد.

[١]. الفتوحات المکِّیة، ج ١، ص ٢٧١؛ ج ٢، ص ٥٤٥؛ فصوص الحکم، ص ٧٣؛ شرح الأسماء الحسنِی، ملاّ هادِی سبزوارِی، ص ٥٣٥؛ مرصاد العباد، ص ٣٢٦.