و مستحسن باشد، در استحسان و ممدوحِیّت اِین فعل، وجود فقِیر و نِیازمند شرط نِیست، بلکه وجود خارجِی فقِیر و نِیازمند شرط تحقّق اِین حکم و اِین قانون خواهد بود، و بر اِین قِیاس....

حال سخن را در دروغ مصلحت‌آمِیز و راست فتنه‌انگِیز[١] مِی‌کشانِیم و مِی‌گوِیِیم:

اگر براساس قانون عقل و قاعده عرف و شرع، دروغ مصلحت‌آمِیز اشکالِی نداشته باشد و از همان حسن و مدحِی برخوردار باشد که سخن راست برخوردار است، پس چرا اِین دروغ در قرآن نِیاِید، هم‌چنان‌که سخن راست در قرآن بسِیار آمده است؟ چه اشکالِی دارد که تمام اِین داستان‌ها و اخبارهاِی از عالم آخرت و تمثِیل‌ها، همه از جملۀ دروغ‌هاِی مصلحت‌آمِیز باشد و رسول خدا به مقتضاِی فهم و درک مردم زمان خود بدان‌ها پرداخته است ولِی در اصل و اساس، هِیچ واقعِیّت و حقِیقتِی در ماوراِی آنها وجود ندارد؟

بنابراِین اگر ما بپذِیرِیم که چنِین دروغِی مِی‌تواند در قرآن هم راه پِیدا کند و خداوند براِی وصول به مقصد و غرضِی اقدام به درج چنِین دروغِی در آِیات نموده است، دِیگر ما حق ندارِیم که مِیزان کم و زِیاد آن را بر خداوند تحمِیل کنِیم و بگوِیِیم: «گرچه سخن از چنِین دروغِی عقلاً و عرفاً مستحسن است، امّا تعداد آن بسِیار اندک است!» اِین شمارش و تعدِید از کجا و به چه دلِیلِی آمده است؟ همان‌گونه که شما وجود حکاِیات راست و إخبار از وقاِیع خارجِی را به لحاظ صدق و انطباق با خارج مِی‌پذِیرِید امّا تعداد اِین أخبار و حکاِیات و غِیره را نمِی‌توانِید تعِیِین کنِید، همِین‌طور از دروغ‌هاِی مصلحت‌آمِیزِی که در قرآن آمده و خود معترف به صحّت درج و مصلحت بِیان آنها مِی‌باشِید، نمِی‌توانِید با احتمال «ِیک در مِیلِیون» نام ببرِید؛ اِین احتمال را از کجا آورده‌اِید؟ شاِید ما بگوِیِیم ده در مِیلِیون و ِیا صد در مِیلِیون، و همِین‌طور....

اشکالات وارد بر ادّعاِی جواز وجود دروغ مصلحت‌آمِیز در قرآن و کلام الهِی

[١]. گلستان سعدِی، باب اوّل در سِیرت پادشاهان، حکاِیت ١: «بزرگان گواه‌اند: دروغِی مصلحت‌آمِیز بِه از راستِی فتنه‌انگِیز.»