از ناحِیۀ پروردگار به آنها عطا مِی‌شود و آنان را بر اسرار قدَر آگاه مِی‌سازد، و ِیا اِینکه خداِی متعال پرده از عِین ثابت او برمِی‌دارد و تمام حوادث و جرِیاناتِی که بر عِین ثابت او نسبت به حقاِیق عالم هستِی مِی‌گذرد، بر او روشن و آشکار مِی‌شود. و اِین فرد از فرد اوّل بلند مرتبه‌تر است؛ زِیرا علم و معرفتِی که اِین ولِیّ الهِی به ذات خود پِیدا مِی‌کند که همان عِین ثابت اوست، مانند علم خداِی متعال به عِین ثابت و ذات اوست، زِیرا هر دو علم (چه علم آن ولِیّ الهِی به ذات خود و چه علم بارِی تعالِی به ولِیّ و عبدِ عارف خود) از ِیک سرچشمه نشئت مِی‌گِیرد و دوئِیّتِی در اِین بِین وجود ندارد، و آن عبارت است از همان صورت حقِیقِی معلوم که در علم عنائِی حق ثابت و مستقر است؛ الاّ اِینکه اِین علم که ولِیّ خدا نسبت به عالم مشِیّت حاصل نموده است به‌واسطۀ عناِیت و لطف الهِی به او اعطاء شده است و از اِین جهت بر علم او به ذاتش سبقت عِلِّی دارد.»

در اِینجا ملاحظه مِی‌کنِید که حضرت شِیخ اکبر صراحتاً مِی‌فرماِید: «علمِی که ولِیّ الهِی بر اسرار عالم حاصل نموده است همان عناِیت و لطف حضرت حق است نسبت به او که او را بر اِین مسئله واقف کرده است، و آن علم سبقت دارد بر علم آن شخص به ذات خود، و آن علم از عالم سرّ مکنون که علم عنائِی حق است بر ضمِیر عارف کامل افاضه مِی‌شود، و هِیچ‌گاه عارف کامل از پِیش خود بدون سبقت عناِیت و لطف حق بر حقاِیق اسرار وجود مطّلع نخواهد شد.»

و لذا مرحوم ملاّ محسن فِیض در تفسِیر صافِی[١] و ابن‌أبِی‌الجمهور احسائِی از امام امِیرالمؤمنِین و جعفر بن محمّد الصادق علِیهمالسّلام رواِیت کرده‌اند که فرمودند:

الصّورةُ الإنسانِیّة هِی أکبرُ حجّة الله علِی خلقه، و هِی الکتاب الّذِی کتَبه الله بِیده، و هِی الهِیکلُ الّذِی بناه بحکمته، و هِی مجموعُ صوَرِ العالَمِین، و هِی المختصرُ من اللَّوح المحفوظ، و هِی الشاهدُ علِی کلِّ غائب و الحجّةُ علِی کلِّ

[١]. تفسِیر الصافِی، ج ١، ص ٩٢.