تمام بزرگان و علماِی از صالحِین و عبادالله المقرّبِین بر اِین نکته تأکِید کرده‌اند که حقاِیق از مدرکات قلبِیّه و انکشافات علمِیّه و نتاِیج نورانِیّه‌اِی که قلب و عقل آنان بدان دست ِیافته است، فقط و فقط به اشراق و افاضه از ناحِیۀ حضرت حق بوده است؛ گرچه خود در اِین حاصل، جَهد و جدّ بلِیغ مبذول داشته‌اند، امّا بالأخره آنچه که موجب رفع حجاب و نقاب از چهرۀ مطلب و مطلوب بوده است، افاضۀ حق بوده است و بس. و افاضه که با افاضه فرقِی ندارد.

توسّل مرحوم ملاّصدرا به آستان حضرت معصومه سلام الله علِیها براِی حلّ معضلات حکمت و فلسفه

حکِیم نامدار و فخر عالم اسلام و تشِیّع، مرحوم صدرالمتألّهِین شِیرازِی ـقدس الله سرّه العزِیزـ هرگاه در اثناء بحث و تحقِیق و تألِیف کتاب گران‌سنگ خود، اسفار أربعة، به مشکلِی لاِینحل و عوِیصه‌اِی بس ناهموار گرفتار مِی‌گردِید و خود را در حلّ آن معضله ناتوان مِی‌دِید، روِی التجاء و توسّل به آستان مقدّس کرِیمۀ اهل‌بِیت، حضرت فاطمه معصومه سلام الله علِیها مِی‌آورد و از جاِیگاه خود (کهک) به عتبه‌بوسِی اِین آستان عرش‌بنِیان مشرّف مِی‌شد، و پس از اداءِ زِیارت و ادب خدمت آن بانوِی مطهّره، به فِیض توجّهات و عناِیات اِیشان مفتخر مِی‌گردِید و حلّ آن معضله براِی او کشف مِی‌شد، و شاد و سرمست از فِیوضات ساحت مقدّسه به جاِیگاه خوِیش مراجعت مِی‌نمود. خود اِیشان در جاِی‌جاِی اسفار، به اِین عناِیات ربّانِی تصرِیح دارد و انکشاف حقاِیق علمِیّه و غوامض از مبانِی حِکمِیّه را همچون مسئلۀ بسِیار بسِیار متِین و متقنِ «وحدت وجود»، از عناِیات و الطاف حضرت ربّ ودود مِی‌شمارد.[١] و کجا اِین کشفِیّات و حلّ معضلات را به خود نسبت مِی‌دهد؟! و مگر مِی‌تواند خلاف علم و ِیقِین خود را بنماِیاند و در مقام انکار برآِید و افاضۀ حق را ناسپاسِی کند؟!

در بسِیارِی از مواقع، نفس ترکِیب قضاِیا با تأِیِید الهِی صورت مِی‌گِیرد؛ البتّه

[١]. الحکمة المتعالِیة، ج ٣، ص ٣١٣؛ مطلع الانوار، ج ٣، ص ٧٣، به نقل ا‌ز سفِینة البحار، ج ٢، ص١٧، تعلِیقه؛ و اتحاد عاقل به معقول، ص ١٠٧؛ و منتخباتِی از آثار حکماِی الهِی اِیران، ج ١، ص١٨٨، تعلِیقه؛ سِیماِی فرزانگان، ص ١٩٨ـ٢٠٠.