گرچه به نحو اعتبار باشد. شما در مِیان جمِیع فِرق ِیک نفر را نشان بدهِید که حتِّی کثرت اعتبارِی وجود و موجود را نفِی کند! و اگر کسِی چنِین تفوّه نماِید، او را از زمرۀ عقلا خارج دانند و گفتارش را در ردِیف دگران عنوان ننماِیند.

و اگر پاسخ دهند: کثرت حقِیقِی است، همان‌طور که همِین‌طور هم هست و خودشان تصرِیح دارند و در مکاتبات مِیان عَلَمَِین آِیتِین: مرحوم آِیة الحق و سَند التّوحِید و العرفان حاج سِیّد أحمد طهرانِی کربلائِی، و محقّق مدقّق حکِیم و فِیلسوف مرحوم حاج شِیخ محمّدحسِین کمپانِی اصفهانِی ـقدّس الله أسرارهماـ به‌خوبِی مشهود و بلکه نزاع بر سر همِین است و بس، که آِیةالله کمپانِی اصرار بر اثبات وحدت و کثرت حقِیقِی دارد و آِیةالله کربلائِی پر و پاِی آن را مِی‌زند و خاکسترش را به باد فنا مِی‌دهد و روشن مِی‌سازد که با وجود وحدت حقّۀ حقِیقِیّه و وجود بالصّرافه اصلاً تعدّد حقِیقِی معنا ندارد و کثرت حقِیقِی را در بِیغوله‌هاِی جهنّم و زواِیاِی آتش شرک باِید جست، نه در بهشتِ توحِید و معرفت که در آنجا شائبه‌اِی از کثرت موجود نِیست؛ بنابراِین همان اشکال واضح و روشن فوراً در برابر ما جلوه مِی‌کند که: عقلاً وحدت واقعِیّه با کثرت واقعِیّه نمِی‌توانند جمع شوند. وحدت با کثرت، متضادِّین ِیا متناقضِین هستند؛ مفهوم وحدت با مفهوم کثرت، ضدَِّین ِیا نقِیضَِین هستند؛ آنگاه چگونه امکان دارد در جاِیِی که وحدت را حقِیقِی فرض کرده‌اِیم کثرت را نِیز حقِیقِی بدانِیم؟!

بر اِین اساس، قول ذَوق المتألّهِین که: وحدت وجود و کثرت موجود حقِیقِی است، با قول صدرالمتألّهِین که: وحدت وجود و وحدت موجود در عِین کثرت آن دو، هر دو حقِیقِی هستند را باِید کنار بگذارِیم؛ و پس از غِیر قابل قبول بودن قسم اوّل، ناچارِیم که آنچه را که از بعضِی از صوفِیّه نقل کرده‌اند و آن را توحِید خاص گرفته‌اند که: وحدت وجود و وحدت موجود حقِیقِیّه با کثرت وجود و کثرت موجود اعتبارِیّه مِی‌باشند را عالِی‌ترِین اقسام توحِید و مِیزان و شاخص قرار دهِیم.

نکتۀ دوم: عدم منافات مسئلۀ وحدت وجود با وحدت خالق و مخلوق و آمر و مأمور

نکتۀ دوّم:

وجود خالق و مخلوق، و آمر و مأمور، و راحم و مرحوم در اِین‌صورت بسِیار