حقاِیق مادِّی و دنِیوِی خواهد بود؛[١] و دِیگران گرچه گفته‌اند که اِین قاعده مربوط به حوادثِی که از دائرۀ زمان و مکان خارج‌اند و در حِیطۀ حکومت مادّه و صورت قرار نمِی‌گِیرند، نمِی‌باشد و شامل انواع و اصناف جسمانِی و مادِّی خواهد بود و لذا نفس ناطقه از شمول اِین قاعده خارج است، ولِی در اِین فرض اِین سؤال باقِی مِی‌ماند: پس جبرائِیل امِین که آِیات قرآن را در هر برهه از زمان و مکان خاص بر پِیامبر نازل مِی‌کرد، چگونه مشمول اِین قاعده نخواهد شد؟! و به عبارت دِیگر: اگر نزول وحِی در زمان‌هاِی مختلف و مکان‌هاِی مختلف تحقّق ِیافته باشد که چنِین است، پس چگونه ما با ردّ اِین قاعده نسبت به حقاِیق غِیر مادِّی، مسئلۀ وحِی را از اِین جاِیگاه خارج مِی‌سازِیم درحالِی‌که وحِی از جمله حوادث و پدِیده‌هاِیِی است که در همِین زمان‌ها و همِین مکان‌ها نازل شده است؟! مگر حقِیقت وحِی که هر از چند گاهِی بر نفس پِیامبر نازل مِی‌شد، با پِیغامِی که از طرف شخصِی به انسان مِی‌رسد در ساعت مخصوص و دقِیقۀ مخصوص، تفاوت مِی‌کند؟ پس چگونه است که شما پِیغام را از طرف ِیک فرد عادِی مشمول اِین قاعده مِی‌دانِید امّا وحِی را نمِی‌دانِید؟! سخن صاحب مقاله اِین است که اگر قرار باشد سخن‌هاِیِی را که ما مِی‌شنوِیم از اطراف و جوانب خود و ِیا مطالبِی را که مطالعه مِی‌کنِیم از صفحات و اوراق کتب، مشمول قاعدۀ: «کلُّ حادثٍ مسبوقٌ بمادّةٍ و مدّةٍ» باشند که قطعاً اِین‌چنِین است، پس وحِی‌هاِیِی که از ناحِیۀ جبرائِیل در زمان‌هاِی مختلف و مکان‌هاِی متفاوت بر نفس رسول خدا مِی‌شده است نِیز مشمول همِین قاعده خواهد بود؛ و از کجا ما مِی‌توانِیم بِین اِین دو دسته از نظر شرطِیّت مادِّی در تحقّق هر دو قسم از ادراک، امتِیاز و تفاوت قائل شوِیم؟![٢]

در اِینجا از حق نگذرِیم، با پاسخِی که از طرف بعضِی از افراد داده شده است نمِی‌توان مدّعاِی صاحب مقاله را مورد خدشه و نقد قرار داد.

[١]. رجوع شود به مقالۀ طوطِی و زنبور.

[٢]. جهت اطّلاع بر اِین کلام نوِیسندۀ مقاله رجوع شود به مقالۀ طوطِی و زنبور؛ مقالۀ بشر و بشِیر.