افق وحِی - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ٤٦١ - تحلِیل دلالت آِیۀ اوّل در اختصاص نزول وحِی به خواست خداوند

الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ).[١]

«اِی پِیامبر ما، حرکت و چرخش صورتت را به سوِی آسمان مشاهده کردِیم (و اِینکه پِیوسته در انتظار تغِیِیر قبله از سمت بِیت‌المقدس به سوِی کعبه مِی‌باشِی)! از اِین پس، تو را به سمت قبله‌اِی که مورد رضاِیت و خوشحالِی تو است برمِی‌گردانِیم؛ پس روِی خود را به سوِی مسجدالحرام برگردان! و شما اِی مؤمنِین، در هر کجا که باشِید باِید سمت وجهه خود را مسجدالحرام قرار دهِید.»[٢]

اتفاقاً اِین آِیه بر عکس آنچه تصوّر مِی‌شود، بر خلاف مقصود مستدلْ دلالت و اشارت دارد. در اِین آِیه خداوند مِی‌فرماِید: پِیامبر ما از پِیش نسبت به تغِیِیر قبله اطّلاع و آگاهِی داشته و مِی‌دانسته است که قبلۀ حقِیقِی همان کعبه و جاِیگاه مخصوصِی است که هنگام اقامۀ نماز در مکّه و مسجدالحرام به همان سمت نماز بجاِی مِی‌آورد، و هنگام اقامۀ نماز در مدِینه پِیوسته منتظر بود که روزِی بِیاِید و سمت وجهۀ خود را به همان قبلۀ اصلِی برگرداند؛ که آن روز موعود فرا رسِید و خداوند او را به سوِی کعبه متحوّل نمود.

پس اِین آِیه گرچه نه با صراحت، که با اشاره به علم و اطّلاع رسول خدا گواهِی مِی‌دهد که: چگونه رسول خدا آن حقِیقت قِیام به سوِی کعبه را که با نفس ملکوتِی خود مشاهده نموده است، تعقِیب و پِیگِیرِی مِی‌نموده است تا بدان دست ِیابد؛ ولِی به جهت مصالحِی هنوز امر پروردگار را نسبت به اِین تحوّل و تغِیِیر نافذ نمِی‌دِید و از خداوند تقاضا مِی‌نمود که اِین تنفِیذ صورت خارجِی پِیدا نماِید. لذا خداوند با کلمه (تَرْضَاهَا)؛ «تو خشنود شوِی» از آن تعبِیر مِی‌نماِید، که در اِین نکته و لطِیفه‌اِی است. و اِین رضاِیت و خشنودِی، نه به خاطر کلام مشرکان و ِیهود است که پِیوسته رسول خدا را مورد طعن و سرزنش قرار مِی‌دادند که چرا مسلمانان به سوِی بِیت‌المقدس نماز مِی‌خوانند،

[١]. سوره بقره (٢) آِیه ١٤٤.

[٢]. برگرفته از پاسخ دوم آِیة الله شِیخ جعفر سبحانِی به سروش، ذِیل عنوان: «پِیامبر و انتظار وحِی».