ممهور مِی‌گردد و در جاودانۀ تارِیخ، هر روز و هر لحظه متلألأ و تابناک باقِی خواهد ماند؛ و لذا رواِیت فقهِی امام صادق علِیهالسّلام با حدِیث امام عسکرِی علِیهالسّلام هر دو به ِیک مِیزان مورد قبول و استناد مِی‌باشند، گرچه در دو زمان متفاوت بودند. در اِینجا موضوع حجِّیت کلام معصوم علِیهالسّلام، استناد کلام به نفس قدسِی معصوم است، و در اِین‌صورت دِیگر عوارض شخصِیّه و جانبِی، چون خصوصِیّات فردِیّه و مکان و زمان، تأثِیرِی در نفوذ کلمه نخواهند داشت.

اما اِین مسئله در مورد ساِیر افراد صدق نمِی‌کند، گرچه از مقام تقوا و صلاح به نحو شاِیسته و مطلوبِی برخوردار بوده و در زمان خوِیش معتمد و موثوق باشند.

فتواِی ِیک فقِیه أعلم از نقطه‌نظر اتقان و صحّت، با کلام امام معصوم علِیهالسّلام فاصله دارد! گرچه او از حدِیث و رواِیت و سنّت و سِیرۀ معصوم استخراج و استنتاج مِی‌کند؛ ولِی اِین استنتاج و اجتهاد مبتنِی بر فهم بشرِی او است، نه بر اتّصال نفس و ضمِیر او به عالم قدس و حرِیم عصمت.

وابستگِی حجِّیت فتواِی مجتهد به بقاء ملکۀ استنباط

حجِّیت فتواِی فقِیه گرچه براساس حجِّیت تنزِیلِیّه[١] ـنه ذاتِیّهـ براِی مقلّدِین او موجب عمل بر طبق رأِی و فتوا مِی‌گردد؛ ولکن اِین حجِّیت، حجِّیت مؤبّد و جاودانه نِیست، بلکه مشروط و منوط به حِیات علمِی و نشاط تحقِیقِی فقِیه و مجتهد است، و حتِّی حِیات ظاهرِی بدون لحاظ تسلّط و احاطه بر مبانِی، مقتضِی سرِیان حجِّیت در فتواِی او نمِی‌باشد.

مقلّد در مقام تقلِید باِید علم به احاطه و قدرت اجتهادِی مجتهد و تضلّع او بر قواعد و مدارک و استدلال داشته باشد، و الاّ تقلِید او دچار اشکال و بطلان خواهد شد. و جرِیان استصحاب ملکۀ اجتهاد که مسبوق به تهِیّؤ و استعداد فعلِی در ازمنۀ گذشته است، در صورت شک و شبهۀ جدِّی در وجود و بقاء آن، جارِی نمِی‌شود؛

[١]. جهت اطّلاع بِیشتر پِیرامون مفّاد و معناِی حجِّیت تنزِیلِی و جعلِی و تعبّدِی، در مقابل حجِّیت ذاتِی، رجوع شود به شرح کفاِیة الأصول، صالحِی مازندرانِی، ج ٥، ص ٦٩.