افق وحِی - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ٤٣ - استخدام قِیاسات فلسفِی توسّط حضرت ابراهِیم پس از تابش نور ِیقِین و معرفت در دلش (ت)

حضرت ابراهِیم علِیهالسّلام با همِین شکوک و تردِیدها پِی به راز عالم هستِی و سرچشمۀ بحر وجود و انحصار حقِیقت توحِید در ذات لاِیزال حضرت حق برد، و نفس او از توجّه و اعتقاد به خداِی توهّمِی و بت‌هاِی مورد پرستش و پذِیرفته شدۀ انام و خلق نادان و منغمَر در شهوات و شعارها و تبلِیغات شِیطانِی، به سمت و سوِی مبدأ هستِی و سرچشمۀ زلال عوالم وجود گراِیش نمود.[١]

[١]. سوره أنعام (٦) آِیات ٧٥ـ٧٩: (وَكَذَلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ * فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأَى كَوْكَبًا قَالَ هَذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَا أُحِبُّ الْآفِلِينَ * فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هَذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِنْ لَمْ يَهْدِنِي رَبِّي لَأَكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّينَ * فَلَمَّا رَأَى الشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هَذَا رَبِّي هَذَا أَكْبَرُ فَلَمَّا أَفَلَتْ قَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ * إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ).

مرحوم علاّمه طهرانِی ـرضوان الله علِیهـ دربارۀ اِین آِیات در الله شناسِی، ج ٣، ص ٢٩٤ـ٢٩٩ مِی‌فرماِیند:

«در اِین آِیات به‌طورِی‌که مِی‌بِینِیم اوّلاً با قِیاس صغروِی و کبروِی، اثبات ربوبِیّت کوکب و قمر و شمس را نموده است بدِین‌گونه:

اِین است کوکب درخشان، و هر کوکب درخشانِی ربّ [من] مِی‌باشد؛ نتِیجه مِی‌دهد: اِین کوکب درخشان ربِّ من است!

و اِین است قمر روشن، و هر قمر روشنِی ربّ من است؛ نتِیجه مِی‌دهد: اِین قمر روشن ربّ من است!

و اِین است شمس فروزان، به جهت آنکه بزرگ‌تر است، و هر شمس فروزان بزرگ‌تر ربّ من است؛ نتِیجه مِی‌دهد: اِین شمس فروزان بزرگ‌تر ربّ من است!

ولِیکن چون کبراِی اِین مسائل ِیا از نظر بَدْوِی وِی بوده است و ِیا از نظر دِیدگاه قوم، و آن عبارت بوده است از شاِیستگِی فروزان بودن ستارۀ آسمان به‌طور اطلاق، گرچه داراِی اُفول و غروب باشد، و در اِین‌صورت واقعاً آنها سزاوار ربوبِیّت نبوده‌اند؛ لهذا اِین تصحِیح را ثانِیاً کرد و فرمود:

”خداوند غروب‌کننده لاِیق ربوبِیّت نمِی‌باشد!“

بدِین ترتِیب: اِین ستاره غروب کرد، و هر ستارۀ غروب‌کننده لاِیق ربوبِیّت نِیست؛ نتِیجه مِی‌دهد: اِین ستارۀ غروب‌کننده لاِیق ربوبِیّت نِیست.

و اِین قمر تابان غروب کرد، و هر قمر تابان غروب‌کننده لاِیق ربوبِیّت نمِی‌باشد؛ نتِیجه مِی‌دهد: اِین قمر تابان غروب‌کننده لاِیق ربوبِیّت نِیست! &span class="no-content"&ï