اسرار خلقت و حوادث آِینده اطّلاع حاصل نماِیند؛ که در اِین حال ملائکه آنها را مِی‌رانند و با نور ملکوت که طاقت مقابله با آن را ندارند، رانده مِی‌شوند؛ ِیا اِینکه مِی‌خواهند از حق آگاه شوند و آن را با نفوس خبِیثۀ خود بِیالاِیند، ولِی با طرد و دورباش ملائکه مواجه شده و در مواجهه با حق، قدرت اِیستادگِی و پاِیدارِی را از دست مِی‌دهند.»

البتّه کلام اِیشان در ردّ نظرِیّۀ آسمان‌هاِی هفت‌گانه که محِیط بر آسمان دنِیا است و براساس هِیئت قدِیم ترسِیم شده است، کلامِی است متِین؛ زِیرا براساس نظرِیّۀ قدماء در هِیئت، فلک هشتم که محِیط بر تمامِی آسمان‌هاِی هفت‌گانه است، مملوّ از ستارگان ثوابت مِی‌باشد، به‌عکس ساِیر افلاک که داراِی سِیّارات هستند.

نقد و بررسِی فرماِیش مرحوم علاّمه طباطبائِی رحمة الله علِیه

امّا نکته‌اِی که در کلام مرحوم علاّمه طباطبائِی به نظر مِی‌رسد اِین است که:

اِیشان مجموع اِین آِیات را از باب تمثِیل ذکر کرده‌اند، نه ِیک واقعِیّت مطابَق عِینِی خارجِی؛ و البتّه در اِین فرض، دِیگر از ستاره و شهاب و حرکت شِیاطِین و زدودن آنها و منع از ورود به سماوات، همان معناِی ظاهرِی و محکِیّ لغوِی و عرفِی استفاده نمِی‌شود، بلکه به ِیک واقعِیّت معنوِی و غِیر مادِّی که احاطه و هِیمنۀ ملائکه بر آسمان‌هاِی عالم معنا است حمل خواهد شد، و در اِین‌صورت دِیگر اِین لغات و کلمات در معناِی حقِیقِی خود استعمال نشده‌اند و به نوعِی استعاره و عناِیت در معناِی مجازِی به‌کار رفته‌اند. و البتّه استعمال الفاظ در معانِی و مصادِیق مجازِی، امرِی است عادِی و چه‌بسا شِیرِین و جاذب.

ولکن با تدبّر در مفاد آِیات و جملات، قبول اِین نظرِیّه بسِیار بعِید مِی‌نماِید، زِیرا بر فرض که در قسمتِی از آِیات، که همان زدودن شِیاطِین و مانع‌شدن ملائکه است به‌وسِیلۀ شهاب‌هاِی آسمانِی، بتوانِیم اِین مطلب را قبول کنِیم، چنانچه در عرف گفته مِی‌شود: فلانِی به تِیر غِیب مبتلا شد ِیا فلانِی به شهاب غِیبِی زده شد؛ امّا در ساِیر قسمت‌هاِی آِیات مطلب اِین‌چنِین نِیست. چطور ممکن است ما معناِی آسمان و ستارگان را مجاز و تمثِیل بدانِیم؟ و چگونه معناِی زِینت بخشِی آنها را حمل بر تمثِیل