در مسئلۀ وحِی به کُرات سماوِی و مراتب مختلفۀ آسمان‌ها و نِیز زمِین هنگام بعث و حشر در روز قِیامت، آنچه که از اراده و مشِیّت الهِی صادر گشته و با کلمۀ «کُنِ» وجودِی و تکوِینِی در نفس زمِین و اجرام سماوِی حک شده و بر آن جبلّت ِیافته‌اند ـکه کِیفِیّت حرکات و سکنات و اطوار و آثار وجودِی آنها استـ، به وحِی تعبِیر مِی‌شود. پس وحِی چنانچه بسِیارِی فکر مِی‌کنند و ما نِیز تخِیّل آن را دارِیم، صرف ِیک گفت‌وگو و صحبت غِیر عادِی از جانب پروردگار با بندگان نِیست؛ زِیرا صحبت و تکلّم از شئون خلقت است، و ذات پروردگار مافوق اطوار و ملزومات خلقت و آثار آن است، تحقّق ِیک واقعِیّت خارجِی و غِیر اعتبارِی، در کمون ِیک پدِیده از پدِیده‌هاِی عالم خلقت که از جانب خداِی متعال صورت پذِیرفته است، وحِی است؛ که از آن گاهِی به تکلّم با مخلوق، و گاهِی به انکشاف حقاِیق و صور، و گاهِی به برنامۀ حِیات و زندگِی، و گاهِی به کِیفِیّت تدبِیر و اراده و حرکات و سکنات، تعبِیر مِی‌شود.

کلام علاّمه طباطبائِی رضوان الله علِیه در تبِیِین حقِیقت وحِی به معناِی اراده و امر تکوِینِی

بنا بر اِین توضِیح که مذکور شد، تفسِیر علاّمه طباطبائِی در المِیزان که به‌نحو دِیگرِی از اِین حادثه خبر مِی‌دهد، مِی‌تواند با عَرض ما توافق حاصل نماِید:

ولو کان المرادُ بالأمر أمرَه تعالِی التکوِینِی ـو هو کلمةُ الإِیجاد، کما ِیستفاد من قوله: (إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ)[١]ـ أفادت الآِیاتُ بِانضمام بعضها إلِی بعضٍ: أنّ الأمرَ الإلَهِی الذِی مضِیُّه فِی العالم الأرضِی، هو خلقُ الأشِیاء و حدوثُ الحوادثِ تحمِله الملائکةُ من عند ذِی‌العرش تعالِی، و تسلُک فِی تنزِیله طرقَ السماوات فتنزِله من سماء إلِی سماء حتِّی تنتهِی به إلِی الأرض.

و إنما تحمِله ملائکةُ کلّ سماء إلِی من دونهم، کما ِیستفاد من قوله: (حَتَّى إِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا الْحَقَّ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ)،[٢] و قد تقدَّم الکلامُ فِیه.

[١]. سوره ِیس (٣٦) آِیه ٨٢.

[٢]. سوره سبأ (٣٤) آِیه ٢٣.