چشم و گوش و غِیره و نِیز مطالعه در متون و کِیفِیّت ارائۀ مطلب از ناحِیۀ نوِیسنده و ِیا گوِینده مِی‌باشد، و هم در صورت دوّم که کشف مطالب و مسائل، ارتباطِی با قضاِیا و حوادث و اسباب عالم مادّه ندارد بلکه به‌واسطۀ اتّصال نفس با مثال منفصل در حال خواب و ِیا مکاشفات مثالِیّه هست، مِی‌باشد؛ و به صرف خروج مکاشفات از دائرۀ عالم مادّه، هِیچ الزام و ضرورتِی بر صحّت و انطباق آنها با واقع نمِی‌باشد، و احتمال صدق و خطا در آنها مانند مدرکات و ِیافته‌هاِی بشر به نحو متعارف و عادِی وجود دارد.

ادّعاِی بابِیّت و فتنۀ بهائِیّت و دعوِی کذب نِیابت از حضرت ولِی‌عصر عجّل الله فرجه الشّرِیف که در طول تارِیخ از افراد متعدّده سرزده است، همه ناشِی از همِین مکاشفات دروغِین و خلاف واقع بوده است. جرِیان‌هاِی منحرف و محرّف و مکاتب ضالّه و مُضلّه و گروه‌ها و نِحله‌هاِی منحرفه در طول تارِیخ و در زمان‌هاِی اخِیر و إغواِی مردم عوام و ساده‌دل و اعوجاج از مسِیر قوِیم شرع و مکتب اهل‌بِیت علِیهمالسّلام، معلول همِین مکاشفات کذب و تصوّرات واهِیه و توهّمات پوچ و توخالِی بوده است.

بِیان صدرالمتألّهِین در کِیفِیّت تجلِّی حقاِیق و اسرار عالم وجود در نفس و قلب انسان

مرحوم صدرالمتألّهِین شِیرازِی ـقدّس الله سرّهـ در کِیفِیّت تجلِّی حقاِیق و اسرار عالم وجود در نفس و قلب انسان و نِیز فرق بِین وحِی و الهام و تعلِیم مِی‌فرماِید:

قد ثبَت أن نفسَ الإنسان مستعدّةٌ لأن ِیُتجلِّی فِیه حقِیقةُ الأشِیاء کلُّها، واجبُها و ممکنُها، إلّا أنّها لِیست ضرورِیّةً لازمةً؛ و إنما حُجِبت عنها بالأسباب الخارجِیّة الّتِی ذکَرناها فِی مثال المِرآة، فهِی کالسدّ الحائل بِین النفس و اللوحِ المحفوظ الّذِی هو جوهرٌ منقوشٌ بجمِیع ما قضَِی الله تعالِی به إلِی ِیوم القِیامة، فِیتجلِّی حقاِیقُ العلومِ من مرآة اللوحِ العقلانِی إلِی مرآة اللوحِ النفسانِیّ عند زوال المانع.

و کما أن الحجابَ بِین المرآتِین ِیزول تارة بتَعمُّل الِیدِ المتصرّفة و تارة بهبوب رِیح ِیُحرِّکُه، فکذلک قد ِیظفَر الإنسانُ بإدراک الحقائق لقوّة فکرته المتصرّفة فِی تجرِید الصوَر عن الغواشِی و الانتقال من بعضها إلِی بعض، و قد تَهُبُّ رِیاحُ