بايد روزه بگيرد و روزه او مركب از وجوب و حرمت نيست، همان‌طور كه مسافرى كه گفتيم روزه‌اش مركب از وجوب و حرمت نيست وجوب به علت اينكه در وطن است و حرمت به خاطر اينكه قبل از ظهر مسافر بوده و روزه بر مسافر حرام است لكن نزديك‌تر به احتياط آن است كه قبل از رسيدن به وطن افطار كند، مسأله ديگر در مورد اين مثال اين است كه آيا قضاى آن روز و روزه‌اش واجب است يا نه؟ وجوب از اين نظر كه آخرين روز رمضان بود و عدم وجوب از اين نظر كه نمازعيد را در استانبول خوانده بود مسأله محل اشكال است و وجوب قضا در صورتى كه از اول روز وارد تهران شده باشد اشبه و اگر قبل از ظهر وارد شده باشد احوط است.

مسأله ٧- اگر در استانبول عيد بگيرد و زكات فطره هم بدهد و قبل از غروب شب فطر به تهران برسد، آيا دادن زكات فطره براى مرتبه دوم بر او واجب است چون غروب عيد فطر را در وطن درك كرده؟ و يا واجب نيست چون در استانبول داده؟ ظاهر اين است كه واجب نباشد هر چند كه دادن بار دوم به احتياط نزديك‌تر است، بله اگر در استانبول نداده بود دادن آن در تهران بدون ترديد واجب است، و اگر نماز عيد را در استانبول بخواند ظاهر اين است كه خواندن آن در تهران براى مرتبه دوم واجب نباشد و به فتواى كسانى كه نماز عيد را مستحب مى‌دانند مستحب نباشد.

مسأله ٨- اگر روز عيد فطر در استانبول باشد در آنجا روزه گرفتن بر او حرام است، و اگر به طرف تهران سفر كند و فرداى آن روز در تهران عيد فطر باشد آن روز هم روزه گرفتن بر او حرام است. و عين اين حكم در مورد عيد قربان نيز جريان دارد، در نتيجه روزه‌ى حرام كه در طول سال براى همه دو روز است براى چنين كسى چهار روز خواهد بود.

مسأله ٩- اگر با هواپيما به طرفى مسافرت كند كه زمين به خلاف آن سمت حركت مى‌كند اگر زمين از غرب به طرف شرق حركت مى‌كند هواپيما از شرق به طرف غرب و حركت هر دو مساوى باشد قهراً اگر پروازش اول طلوع خورشيد باشد هر چه پيش برود از اول طلوع خورشيد تجاوز نمى‌كند و دائماً در اول طلوع خواهد بود هر چند كه به فرض هزار ساعت در فضا باشد حال آيا سفر كردن با چنين هواپيمايى كه سبب ترك نماز مى‌شود حرام است؟ و يا جايز است و نماز او نه به جهت اداء و نه قضاء واجب نيست؟ و يا تنها قضا بر او واجب است؟ ظاهراً سفر كردن با آن جايز نيست، و به فرضى كسى هم كه قائل به جواز باشد ظاهر اين است كه نماز براى چنين مسافرى واجب نباشد نه ادا و نه قضا و همچنين اگر آغاز سفر قبل از اذان صبح باشد روزه بر او واجب نيست نه ادا و نه قضا، و اما اگر بعد از طلوع فجر و اذان صبح سفر كند آيا قضاء تنها آن روز بر او واجب است؟ محل اشكال است و احوط قضاء كردن است، و اگر هنگام ظهر با چنين هواپيمايى‌