مباحث حقوقى تحرير الوسيلة - الموسوي البجنوردى، السيد محمد - الصفحة ١٢٨ - كتاب جعاله
حيوان فرار كرده باشد، و عامل خود آن را غصب ننموده باشد مستحق جعل است و اگر درهم و دينار باشد كه باز گرداندن آن دشوار نيست مستحق چيزى نيست.
مسأله ١٢- عامل زمانى مستحق جعل قرار داده شده است كه تمام عمل را انجام داده باشد پس اگر جاعل گفته باشد كه هر كس حيوان فرارى مرا به من تحويل دهد فلان مبلغ را به او مىدهم و عامل حيوان را پيدا كرده و تا داخل شهر بياورد و دوباره در شهر از دست او فرار نمايد مستحق هيچ گونه جعلى نيست. بله اگر جاعل گفته باشد هر كس حيوان مرا تا شهر آورد در اين صورت مستحق جعل مىشود. در صورتى نيز كه گفته باشد هر كس مرا به حيوان گمشدهام راهنمايى نمايد، در اين صورت نيز راهنما مستحق جعل است حتّى اگر در رساندن صاحب به حيوان قدمى برنداشته باشد.
مسأله ١٣- در صورتى كه جاعل گفته باشد هر كس حيوان مرا به من برگرداند فلان مبلغ به او مىدهم و چند نفر به كمك هم حيوان را گرفته باشند همهى آنها در صورتى كه كارشان مساوى است بالسويه و در صورتى كه متفاوت باشد به تفاوت صاحب جعل مىشوند.
مسأله ١٤- اگر جاعل براى شخص معينى جعل قرار داده باشد تا خانهاى براى او بسازد و يا لباسى براى او بدوزد آنگاه شخص ديگرى در انجام كار با او شريك شود به همان نسبتى كه عمل كردهاند از جعل عمل كاسته مىشود. پس اگر به طور مساوى عمل را انجام دهند عامل نصف جعل و ديگرى نصف ديگر را مىبرد و در صورتى كه متفاوت بوده به همان نسبت امّا فرد ديگر مستحق چيزى نيست. بله اگر در جعاله مباشرت آن شخص قيد نشده باشد و فرد ديگر هم به عنوان كمك به عامل با او شركت نمايد تنها عامل مستحق همهى جعل است.
مسأله ١٥- جعاله قبل از انجام عمل توسط عامل جايز است هر چند كه عامل آن را شروع كرده باشد. جايز بودن به اين معناست كه هم عامل مىتواند از انجام آن منصرف شود و هم جاعل از جعاله خود منصرف شود و در هر حال التزام خود را نقض نمايد.
حال اگر نقض كرد در صورتى كه قبل از شروع به كار عامل باشد چيزى از جعل را به عامل بدهكار نيست و اگر بعد از شروع شدن آن باشد بايستى اجرتالمثل آن را بپردازد.
حال اگر عامل خود جعاله را نقض نمايد مستحق چيزى نيست. اين احتمال نيز وجود دارد كه بين كارهاى عامل تفاوت قايل شويم و بگوييم اگر عملى مورد جعاله است مثل خياطى لباس و بناى ديوار و امثال اينها كه شروع به كار آن مانند پيدا كردن حيوان فرارى است كه محتاج ايجاد مقدمات خارجى است چيزى را از جعل مستحق نيست. البته اين بيان زمانى است كه جاعل جعل خود را به شرط اتمام كار قرار نداده باشد وگرنه تا عمل