مباحث حقوقى تحرير الوسيلة - الموسوي البجنوردى، السيد محمد - الصفحة ٣٢٣ - كتاب احياء موات
همسايه نگردد. مگر آنكه اجتناب از آن عمل ضرر فاحشى براى او داشته باشد و شكّى نيست در اين كه در باز كردن روزنه به خانه همسايه به صورتى كه مشرف به آنجا گردد آزار همسايه است. همچنين ايجاد دبّاغ خانه و ... كه بوى آن و يا سر و صداى آن موجبات آزار همسايه را فراهم مىآورد و ممانعت از رسيدن نور خورشيد به خانه او، آزار محسوب مىشود.
مسأله ١٨- شرط مالك شدن به وسيله احياء آن است كه قبلًا كسى ملك را تجهيز نكرده باشد؛ زيرا اين عمل باعث حقّ اولويت براى تحجير كننده مىگردد. پس تحجير كننده مىتواند ديگران را از احياء آن زمين ممانعت كند. تحجير كه معناى لغوى آن سنگ چين كردن است عبارتست از هر عملى كه به ديگران بفهماند كه او قصد احياء اين ملك را دارد. حال چه با سنگ آن را احصا نمايد و چه با خاك مرزى بر آن درست كند. و يا آنكه جاىِ پى ساختمان درآورد؛ و يا با نصب چوب آن را مشخص نمايد .... مانند اينكه شروع كند قناتى كه پر شده است را لايه روبى نمايد كه به محض شروع اين كار توسط او قنات تحجير شده است. اين عمل او نسبت به زمينهاى موات اطراف هم كه بعداً با آب آن قنات آبيارى مىگردد، تحجير شمرده مىشود. پس ديگرى نمىتواند به احياء آن قنات مبادرت كند. همچنين در صورتى كه كسى بخواهد باتلاق را خشك و احياء نمايد با قطع آب از آن، آن را تحجير كرده است و كسى ديگر حق ندارد با بريدن نىهاى آن را احيا و يا تحجير نمايد.
مسأله ١٩- شرط است كه تحجير علاوه بر نشان دادن قصد به احياء به مقدار احياء نيز دلالت نمايد؛ مانند اينكه چهار طرف زمين را سنگ بگذارد، و يا خاك اطراف آن جمع كند، پس اگر از اين طريق خواست تحجير نمايد بايد در همه جوانب زمين اين كار را انجام دهد تا همه بفهمند كه او چه مقدار زمين را مىخواهد احياء نمايد. بله در احياء قنات مخروبه همين كه مشغول لايه روبى يكى از حلقههاى چاههاى آن نمايد كافى است. زيرا عرف از اين عمل مىفهمد كه او قصد لايه روبى همه حلقههاى آن را دارد و مىخواهد آب آن را به جريان اندازد. و اين را نيز مىفهمد كه او مىخواهد تمام زمينهاى آن را هم احياء نمايد. حتى اگر كسى در زمينهايى كه از اصل موات شمرده مىشوند يك حلقه چاه بكند البته به اين قصد كه حلقههاى ديگرى هم حفر نموده و قنات احداث كند، ممكن است كه گفته شود كه همين يك حلقه چاه نسبت به اصل قنات و زمينهايى كه بعداً با آب آن آبيارى مىگردد، تحجير شمرده مىشود. بنابراين، ديگرى نمىتواند در اطراف آن چاه به احياء زمين دست بزند و بايد تا زمانى كه احداث قنات تمام شود و معلوم گردد كه او چه مقدار زمين نياز دارد، صبر كند، بله احياء زمين مواتى