مسأله ٩- آنچه كه به معامله ضميمه مى‌گردد براى اينكه از جنس معامله نگردد، مى‌تواند مخلوطى در طلا و نقره باشد و خودش مستقلًا ماليّت داشته باشد، پس فروختن نقره‌اى كه خالص نباشد در مقابل نقره‌ى ديگر مثل آن جايزاست، هم به معادل آن و هم به بيشتر از آن به شرطى كه ضميمه كردن آن به خاطر فرار از ربا نباشد، در صورتى آن جنس ناخالص در برابر نقره خالص فروخته شود بايد وزن نقره‌اى كه خالص است بيشتر باشد تا آن مقدار در مقابل غليظ قرار گيرد و اگر معلوم نباشد چه مقدارش غليظ و چه مقدار نقره دارد بايد به چيزى غير از آن جنس فروخته شود در صورتى كه بخواهند در برابر همان جنس مميّز نقره بفروشند يا به آن اندازه باشد، كه اجمالًا بدانند وزن آن بيشتر از وزن نقره ى خالص است اين حكم، شامل كليه خريد و فروش اشيايى كه طلا و يا نقره كارى شده است نيز مى‌گردد.

مسأله ١١- جايز نيست شخص انگشتر يا گلوبند را از ريخته‌گر و سازنده آن به طلا و نقره‌اى كه ساخته شده خريدارى نمايد با وزن بيشتر كه آن وزن بيشتر در مقابل اجرت سازنده قرار گيرد، بلكه بايد آنها را به جنس ديگرى غير از طلا و نقره خريدارى نمايد، و يا اينكه ساخته بخرد در مقابل آن هم وزن آن طلا و يا نقره و اجرت ساخت آن را بدهد اگر به طور مثال نگين انگشتر از خود سازنده باشد، و چيزى باشد غير از جنس حلقه ى آن جايز است آن انگشتر را كه مثلًا دو مثقال نقره است خريدارى نمايد به سه مثقال آن در برابر نگين قرار بگيرد، البته به آن شرط كه اين معامله بخاطر فرار از ربا نباشد.

مسأله ١٢- اگر از زيد چند دينار طلب كار باشد، و اندك اندك در طى چند مرتبه از او درهم‌هايى گرفته باشد، اگر زيد آن را به عنوان پرداخت بدهى خود داده و طلب كار نيز آن را به عنوان طلب دريافت نموده باشد، در هر دفعه به هر مقدار كه از او گرفته، دينارهايش طبق قيمت بازار روز كم مى‌گردد، ولى اگر او به عنوان قرض داده و اين نيز به آن عنوان گرفته، ذمّه‌اش به درهم‌هاى زيد و زيد نيز ذمّه‌اش به دينارهاى او مشغول است، هر يك مى‌تواند طلب خود از ديگرى را در برابر پرداخت بدهى خود به ديگرى حساب نمايد، هر چند با تراضى دو طرف باشد، مشكل است، همان طور كه فروختن يكى از آن دو به جاى ديگرى نيز محل اشكال است، بنابراين چاره‌اى جز اين نيست كه هر يك از دو ديگرى را از طلب خود برى الذمه نمايد و يا اينكه صلح نمايد نه خريد و فروش بله اگر درهم‌هايى كه گرفته به حساب امانت بوده مجموعاً به حسب محاسبه برابر دينارهايش باشد مى‌تواند آن دينارها را در زمان وفا به امانت، به حساب امانت‌ها قرار دهد، همان طور كه مى‌تواند دينارهايى كه در ذمه ى زيد است را به درهم‌هاى موجود