مباحث حقوقى تحرير الوسيلة - الموسوي البجنوردى، السيد محمد - الصفحة ٥٣٣ - در وظائف قاضى
برنده مىشود را در دهان او نگذارد، مثل اينكه مدعى ادعاى خود را به صورت احتمال بيان كرده او به وى بفهماند كه بايد به طور جزم ادعا كنى كه دعوايت مسموع شود، و يا او ادعا مىكند كه من امانت اين مرد و يا طلبش را دادهام قاضى بگويد تو بايد به كلى منكر امانت و بدهى باشى، و همچنين براى قاضى جايز نيست به يكى از دو طرف دعوا تلقين كند چگونه حرف بزند كه بر خصم خود غالب آيد، البته اين در جائى است كه قاضى نداند حق او است و گرنه جايز است، همانطور كه جايز است به علم خود حكم كند، البته اين حكم مخصوص قاضى است و اما غير قاضى در صورتى كه بداند دعواى مدعى صحيح است مىتواند او را تلقين كند، و اما اگر علم دارد كه باطل مىگويد جايز نيست او را تلقين كند، و در صورتى كه هيچ اطلاعى ندارد نه از صحت و نه از بطلان دعواى او احتياط در ترك تلقين است.
سوم- اگر طرفين يا اطراف نزاع يكى بعد از ديگرى وارد شد حاكم ابتدا سخن آن كس را مىشنود كه اول وارد شده مگر آنكه او راضى به تأخر شود و نوبتش را به ديگرى بدهد، و در رعايت نوبت فرقى بين شريف و وضيع، و زن و مرد نيست، و اگر همه با هم آمدند و يا اگر كسى پس از ديگرى بوده ولى قاضى نمىداند كدام جلوتر بوده و طريقى هم براى اثبات متقدم ندارد و اطراف نزاع هم همه مىخواهند ابتدا به سخن كنند قاضى مىتواند قرعه بياندازد.
چهارم- اگر در حالى كه مدعى دعواى خود را بيان مىكند مدعىعليه سخن او را قطع كند، قاضى به او گوش نمىدهد تا آنكه مدعىعليه نخست جواب مدعى را بگويد و حكومت تمام شود، آنگاه مدعىعليه دعواى خود را مطرح كند مگر آنكه وقتى منكر سخن مدعى را قطع كرد رضايت بدهد به اينكه او آغازگر طرح دعوى باشد.
پنجم- اگر هر دو با هم بدون دستور قاضى وارد شوند و يكى از طرف نزاع طرح دعوى نمود او سزاوارتر است كه دعوى او ابتدا شنيده شود، و اگر هر دو با هم سخن آغاز كردند سخن آن كسى را مىشنود كه در دست راست خصم خود قرار گرفته است، و اگر اتفاق بيافتد كه مسافر و حاضرى به محكمه درآيند اگر يكى از آن دو عجله ندارد و تأخير او ضررى به حال او ندارد هر دو از نظر استحقاق حرف زدن مساويند، و گرنه كسى ابتدا مىكند كه اگر نكند ضرر متوجه او مىشود اما در اين تردد است.