از كيسه‌اش رفته است، اما اگر قبل از اينكه برده شود و يا كشته شود، مسلمان شود همه آثار نقض عهد چه آنها كه گفتيم و چه غيرآنها از بين مى‌رود، مگر ديونى كه داشته و قصاصى كه به خاطر جنايتى كه مرتكب شده بر گردن داشته است كه مسلمان شدنش اين حقوق را از بين نمى‌برد، و اگر اموالى از مردم نزد او باشد مثلًا غصب كرده باشد از او مى‌گيرند، و اما حدود الهى كه در حال ذمى‌بودنش موجب آن را مرتكب شده است مرحوم شيخ طوسى رحمه الله عليه در كتاب مبسوطش فرموده‌اند: علماى ما روايت كرده‌اند كه اسلام ذمى‌حد را از او ساقط نمى‌كند.

مسأله ١٠- ابتدا سلام كردن به اهل ذمه كراهت دارد و بعضى فتوى به حرام بودن آن داده اند و اين فتوا به احتياط نزديك‌تر است، و اگر ذمى ابتدا سلام كند سزاوار آن است كه جوابش را كوتاهتر از سلام او بدهند، مثلًا اگر او گفته است سلام عليك مسلمان در پاسخش اكتفاء كند به گفتن عليك و على الظاهر تمام آوردن جواب سلام او كراهت دارد، و اگر در موردى مسلمان مضطر باشد به اينكه به ذمى سلام كند و يا جواب سلام او را كراهت دارد، و اگر در موردى مسلمان مضطر باشد به اينكه به ذمى سلام كند و يا جواب سلامش را تمام بياورد بدون كراهت جايز است يعنى اضطرار كراهت را از بين مى‌برد، و اما به غير ذمى نزديك‌تر به احتياط آن است كه مسلمان بر او سلام نكند مگر در صورت اضطرار هر چند كه وجه جواز با كراهت وجيه‌تر است و سزاوار آن است كه در برخورد با آنها بگويد، السلام على من اتبع الهدى (يعنى سلام بر پيروان هدايت) و مستحب است مسلمانان اهل ذمه را مجبور كنند بر اينكه آمد و رفت خود را تنگ‌ترين كوچه‌ها قرار دهند.

گفتار در احكام ساختمان‌ها

مسأله ١- براى اهل كتاب و كسانى كه در حكم اهل كتابند جايز نيست در شهرها و قراء و قصبات مسلمين معبد بسازند، يهوديان بيعه و كنيسه و مسيحيان كليسا و صومعه و بت‌پرستان بتكده و آتش‌پرستان آتشكده و صاحبان مذهب ديگر عبادتگاه خاص خود را بنا كنند، و اگر اين كار را انجام دادند بر والى مسلمين واجب است آنها را خراب كند.

مسأله ٢- در آنچه گفته شد يعنى جايز نبودن احداث معبد و وجوب خراب كردن آن در صورتى كه ساختند تفاوتى بين شهرها وجود ندارد، چه شهرى باشد كه مسلمين از اول آن را بنا كرده باشند مانند كوفه و بصره و بغداد و تهران و بسيارى از شهرهاى ايران كه به دست مسلمانان ساخته شده است و يا شهرى باشد كه به وسيله سپاه اسلام فتح شده‌