كه آب از آنجا بيرون مى‌آيد و در اصطلاح آن را مادر چاه مى‌گويند و هم چنين حلقه‌هاى ديگر در آن‌ها تيزآب از زمين مى‌جوشد حريم ديگرى هست؛ يعنى آن مقدار زمين كه هيچ كس حق ندارد در آن محدوده چاه و يا قنات احداث نمايد. مگر آنكه صاحب آن اجازه بدهد، و نزديك‌تر به احتياط آن است كه رعايت حريم را در دو قنات انجام دهند.

چه در مورد حلقه‌هايى كه منشاء آب هستند و چه در مورد حلقه‌هايى كه آب ندارند. هر چند كه جواز حفر قنات در كمتر از حريم در حلقه‌هايى كه آب ده نيستند، أقرب است.

حريم چاه، در چاه دستى اگر به منظور آب دادن به احشام باشد چهل ذرع و اگر به دليل آبيارى و كشاورزى باشد شصت زرع مى‌باشد. پس در صورتى كه كسى در زمين موات چاهى را حفر نمايد شخص ديگرى نمى‌تواند بدون اذن او در آنجا چاهى حفر نمايد و بايست اين فاصله را رعايت نمايد. حريم چشمه و قنات در زمين سخت پانصد ذرع و در زمين‌هاى نرم هزار زرع است. بنابراين، در صورتى كه شخصى در زمين موات چشمه و يا قناتى حفر نمود، بايست ديگرى به فاصله پانصد و يا هزار زرعى از او حفر قنات و يا چشمه نمايد. اگر به فرض چشمه و يا قنات كه بعداً حفر گردد حتى اگر در فاصله مقرّر صفر گردد به ضرر آن قنات و يا چشمه است اگر نگوييم اقوى حداقل احتياط در آن است كه آن قدر از آن فاصله بگيرد كه ديگر به آن ضرر نرساند و يا صاحب آن را راضى نمايد.

مسأله ٩- فاصله‌هاى نامبرده در مسأله پيش زمانى است كه كسى بخواهد كنار قنات و چشمه ديگرى، قنات ديگر حفر نمايد. امّا اگر نخواهد اين كار را انجام دهد بلكه بخواهد زمين‌هاى اطراف قنات را براى دامپرورى و يا كشاورزى و يا خانه احياء نمايد ديگر رعايت آن فاصله‌ها لازم نيست. و تنها بايست حريم قنات را جهت لايه‌روبى و .... رعايت نمايد. كه قبلًا گفتيم در هر چاهى لازم است بلكه مانعى نيست كه زمين‌هاى بالاى قنات و مابين قنوات را با رعايت حريم در اطراف حلقه‌هاى آن به مقدارى كه اصلاحات آن نياز دارد احياء نمايد. بنابراين اگر كسى خواست كه اين زمين‌ها را احياء نمايد صاحب قنات، حقّ جلوگيرى از كار او را ندارد؛ با فرض اينكه كار او ضررى به قنات نمى‌رساند.

مسأله ١٠- قبلًا گفتيم كه فاصله تنها نسبت به حلقه‌هايى كه آب دهى دارند لازم است. از چاه اصلى گرفته تا مابقى آنها، امّا ديگر حلقه‌هاى آن صرفاً فقط كانال را براى جريان آب دارند، اين رعايت فاصله در آنها لازم نيست. پس در صورتى كه صاحب قنات دوم حلقه اصلى و آب ده خود را در زمين سخت و در فاصله پانصد زرعى آن صفر نمايد امّا ديگر حلقه‌هاى آن اين فاصله را نداشته باشد، مانند اينكه فقط ده ذرع فاصله داشته باشد.

صاحب قنات اوّلى نمى‌تواند مانع او گردد؛ زيرا آن قنات آب قنات اوّل را نمى‌كشد، بله‌