دهد كه من ديدم اول شب زيد مال داراى نصابى از فلانى را دزديد، با اين شهادت به خاطر ناهماهنگى‌اش دست زيد قطع نمى‌شود و نيز او را محكوم وهمچنين او را به برگرداندن مال محكوم نمى‌كنند، و همچنين است آنجا كه دومى درباره عين آن بگويد ديدم در آن شب به سرقت رفته است.

مسأله ٤- اگر دو شاهد شهادتشان درباره عملى متفق و بدون اختلاف باشد، لكن در زمان وقوع آن يا در مكان وقوع آن و يا در خصوصياتى از آن عمل مختلف باشد، به طورى كه اين تفاوت خصوصيات فعل را دو فعل جداى از هم بسازد، شهادتشان كامل نيست، مثل اينكه يكى از آن دو بگويد زيد لباسى را در بازار دزديد و ديگرى بگويد من ديدم كه شب دزديد، در چنين شهادت‌هايى دست دزد قطع نمى‌شود و زيد محكوم به بدهكارى يك دينار نيز نمى‌گردد، مگر آنكه مدعى شهادت هر شاهدى سوگندى اداء كند كه در اين صورت همه آن مبلغ را بدهكار مى‌شود (چون شهادت‌ها تساقط نمى‌كنند زيرا با هم تعارضى ندارند، ممكن است در واقع هم از بازار لباس را دزديده باشد و هم از خانه جامه‌اى ديگر دزديده باشد و همچنين در مثال‌هاى ديگر). و اما اگر شهادت‌ها تعارض كنند، مثل اينكه يكى بگويد من ديدم كه زيد اين لباس را در روز جمعه در نجف اشرف از اين شخص دزديد و ديگرى بگويد من ديدم كه همين لباس را امروز ظهر در بغداد دزديد، چنين شهادتى به خاطر تعارض تساقط مى‌كنند و با آن چيزى ثابت نمى‌شود نه قطع دست دزد و نه غرامت.

مسأله ٥- اگر يكى از دو شاهد شهادت دهد به اينكه اين آقا اين لباس را در اول ظهر همين امروز به فلانى فروخت به مبلغ يك دينار، و دومى شهادت دهد بر اينكه عين اين لباس را به او فروخت در اول ظهر به دو دينار، اين گونه شهادت نيز متعارض است و هر يك ديگرى را از كار مى‌اندازد، البته بعض از فقها گفته‌اند مدعى در اينجا مختار است در اينكه با ضميمه كردن قسم يكى از دو مبلغ را انتخاب كند، لكن اين قول ضعيف است، و اگر هر يك از آن دو شاهد يك نفر ديگر شهادت دهد كه در نتيجه دو شاهد بگويد فروخت به يك دينار و دو شاهد ديگر بگويد فروخت به دو دينار، بعضى گفته‌اند در اين صورت دو دينار ثابت مى‌شود، لكن قول به سقوط هر دو بينه اشبه است، و همين طور است موردى كه يك شاهد بگويد من امروز صبح مثلًا از بدهكار اين اقرار شنيدم كه گفت هزار دينار به فلانى بدهكارم و شاهد ديگرى بگويد امروز صبح اقرار به دو هزار از او شنيدم، در اينجا چون تاريخ هر دو اقرار يكى است هر دو تعارض از كار مى‌افتد، بعضى گفته‌اند هزار دينار (كه به هر صورت مورد اتفاق هر دو شاهد است) ثابت مى‌شود و اگر مدعى طبق شهادت دومى سوگند ياد كند هزار دينار ديگر نيز ثابت مى‌شود، لكن‌