نمايد ولى اگر مثل آن يافت گردد بر وى واجب است كه آن را قبول نمايد همان طورى كه در ساير ديون نيز چنين است همچنين اگر آن جنس را بهتر از كالايى يافت خريده است نيز همين گونه مى‌باشد.

اما در غير اين گونه تفاوت‌ها مانند اينكه اسب چموشى را به بيع سلف خريده و فروشنده بخواهد اسب تربيت شده به وى تحويل دهد، و يا فرضاً يك خروار گندم خريده باشد و فروشنده بخواهد بيشتر از آن تحويل دهد على الظاهر قبول كردن آن واجب نيست.

مسأله ٦- اگر هنگام سر رسيد مدت فروشنده به بيع سلف به خاطر عارضه‌اى نتوانست جنس را تحويل خريدار دهد مانند آنكه آفتى حاصل زراعت او را از بين ببرد و يا او نتواند آن را به دست آورد و يا اينكه آن جنس در شهر ناياب گردد و ممكن هم نباشد از شهر ديگرى وارد نمايند و يا هر عدد ديگرى در كار باشد و مدت بگذرد مشترى خيار خواهد داشت مى‌تواند يا معامله را فسخ نمايد و پولى را كه داده است پس بگيرد و يا آنكه صبر نمايد تا فروشنده قادر به تحويل جنس گردد بنابر اقوى نمى‌تواند فروشنده را ملزم به اين كند كه قيمت يوم اداء را بپردازد.

مرابحه، مواضعه و توليه‌

آنچه را كه طرفين معامله انجام مى‌دهند دو نحو است. ١- آنكه كارى به جز گفتگو انجام ندهند يعنى تنها كالا را معين و بهاى آن را معلوم نمايند و سخنى از سود و زيان به ميان نياورند و معامله را بر روى كالايى معين و با بهايى معين واقع كنند اين گونه خريد و فروش مساومه گويند اين نوع بهترين نوع معامله است دوم اينكه سود و زيان از حيث داشتن يا نداشتن معين گردد در اين صورت خريد و فروش سه قسم پيدا مى‌كند ٢- اينكه فروشنده كالا به همان قيمت كه خريده به اضافه يك سود معين مى‌فروشد دوم اينكه كالا را از آنچه خريده ارزان تر بفروشد و سوم اينكه به همان مبلغ خريد بدون كم و كاست بفروشد اولى را مرابحه دومى را مواضعه و سومى را توليت مى‌گويند كه اين كدام يك محقق مى‌گردد را بايد طرفين معامله معلوم نمايند يعنى ناچار بايد در قسم اول ميزان سود و در قسم دوم ميزان كمبود را معين نمايند در مرابحه بايد قبول كردن و در مواضعه بگويد اين كالا را به فلان مبلغ تخفيف (ضرر) به تو فروختم و در بيع توليت بگويد اين كالا را به همان قيمت خريد به تو فروختم.

مسأله ١- اگر فروشنده در بيع مرابحه بگويد كه اين كالا به تو با ده درصد سود فروختم و