مباحث حقوقى تحرير الوسيلة - الموسوي البجنوردى، السيد محمد - الصفحة ٢٩ - گفتار در مراتب امر به معروف و نهى از منكر
جانب مهم را بگيرند.
مسأله ٧- راضى بودن به انجام منكرات و ترك معروفات حرام است؛ بلكه بعيد نيست كراهت قلبى به آن واجب باشد و اين كراهت غير از امر به معروف و نهى از منكر است.
مسأله ٨- حرمت رضايت به منكر و وجوب كراهت از آن شرط نيست، بلكه حرمت و كراهت از آن به صورت مطلق است.
مرتبه دوم- امر و نهى زبانى.
مسأله ١- اگر مقصود از امر و نهى با مرتبه اول حاصل نشد، واجب است به مرتبه ى دوم رجوع شود البته با شرط احتمال.
مسأله ٢- اگر اين احتمال وجود داشته باشد كه با وعظ و ارشاد و زبان نرم مقصود حاصل گردد، اين كار واجب است و تعدّى از اين مرحله جايز نيست.
مسأله ٣- اگر مكلّف بداند كه آنچه قبلًا ذكر شد (قول نيك و نرم) تأثيرى در فاعل ندارد مىتواند به صورت امر و نهى به او تحكم نمايد و واجب است از آسان ترين و نرم ترين كلام شروع نمايد، اما مجاز نيست طورى با او صحبت كند كه نسبت به او هتك حرمت گردد.
مسأله ٤- اگر دفع منكر و برداشتن معروفى بر گفتار محكم و شديد در امر و نهى باشد و يا تهديد وى باشد جايز و شايد، واجب باشد، البته با دورى از دروغ.
مسأله ٥- نهى از منكر به آنچه حرام است مانند دشنام، دروغ و اهانت مجاز نيست. بله، اگر منكر انجام شده از آنچه كه باعث هتك شارع مقدّس باشد و شارع نيز بدان رضايت ندارد باشد؛ مانند قتل نفس محترمه و يا ارتكاب زشتىها و گناهان كبيرهاى كه باعث نابودى است، اين عمل مجاز است، بلكه اگر ارتكاب اين گناهان باعث جلوگيرى از گناهان بزرگترى گردد واجب است.
مسأله ٦- اگردر برخى از مراتب گفتار، اذيت و اهانت كمترى نسبت به آنچه ذكر شد وجود دارد، واجب است آنچه خفيف تر است اجرا گردد و آن مقدّم گردد. پس، به طور مثال اگر وعظ و ارشاد زبانى نرم و روى گشاده مؤثّر است يا احتمال تأثير آن مىرود و براى فاعل اذيت و آزارى كمتر نسبت به دعوى و روى گرداندن دارد و مانند اينها، تعدى از قول ونيك مجاز نيست. اشخاص چه آمر و چه مأمور مختلفند، براى برخى دورى و روى گرداندن خيلى شديدتر و تلخ تر از اهانت و گفتار شديد است. پس بر آمر و ناهى لازم است با رعايت خصايص افراد و اشخاص و مراتب لازم، اقدام امر و نهى نمايند و وظيفهى خود را به آسانترين شيوه انجام دهد.
مسأله ٧- به طور مثال اگر بين برخى مراتب مانند مرتبهى اول با برخى از مراتب دوم