مباحث حقوقى تحرير الوسيلة - الموسوي البجنوردى، السيد محمد - الصفحة ٦٦٤ - مقصد سوم احكام قسامه
مسأله ٤- اگر در قتلى لوثى باشد و بعضى از اولياى مقتول غايب باشند و آنهايى كه حاضرند نزد حاكم دعوى ببرند دعواى آنها مسموع است و حاكم از مدعى مىخواهد تا پنجاه نفر قسامه حاضر كند، و اگر پنجاه نفر خويشاوند و اهل قبيله نداشت از خود او مىخواهد تا در قتل عمدى پنجاه و در خطائى و شبه عمد بيست و پنج سوگند اداء كند به همان بيانى كه گذشت، و اگر چنين كند حق او ثابت مىشود و در چنين مواقعى واجب نيست صبر كند تا ساير اولياء مقتول از سفر برگردند و وقتى حق مدعى ثابت شد و به حكم سوگندهاى او متهم قاتل شناخته شد در قتل عمدى مىتواند او را قصاص كند و در غير عمدى ديه بگيرد، و بعد از آن اگر آن كه غايب بوده حاضر شد و خواست حق خود را استيفاء كند فقهاء فرمودهاند بايد از پنجاه قسامه هر مقدار كه سهم او است سوگند ياد كند، در نتيجه اگر غائب يك نفر است در قتل عمدى بيست و پنج قسامه و اگر دو نفرند هر يك ثلث عدد پنجاه را، به همين حساب ساير فرضها، و در جايى كه كسرى پديد آيد با يك قسامه تكميل مىشود اين احتمال هم هست كه حق غايب با همان قسامه حاضر و يا سوگند او ثابت شود، احتمال هم دارد كه بين موارد فرق بگذاريم و بگوييم اگر حاضر حق خود را با قسامه ثابت كرده با قسامه او حق غايب نيز ثابت مىشود و اگر به خاطر نداشتن قسامه با سوگند خود ثابت كرده حق غايب ثابت نمىشود، احتمال ديگرى كه هست اين است كه بگوييم اگر حاضر حق خود را با قسامه اثبات كرده غايب تنها يك سوگند ضميمه قسامه او كند تا حق او نيز ثابت شود، و اگر با سوگند اثبات كرده غائب نيز هر تعداد سوگند كه از پنجاه سوگند سهم او مىشود را اداء كند تا حق او نيز ثابت شود، احتمال هم دارد بگوييم غايب نيز مانند حاضر است يا پنجاه قسامه مىآورد و يا اگر ندارد پنجاه سوگند ياد مىكند، و اگر غايب بيش از يك نفر باشد و همگى ادعاء كرده باشند كافى است كه پنجاه قسامه و يا سوگند را بين خود تقسيم نموده هر يك سهم خود را بياورد، از ميان اين احتمالات احتمال اخير اقوى است به خصوص در جايى كه غايب قسامه نداشته باشد كه حق خود را با پنجاه سوگند ثابت مىكند، و همه اين احتمالات در صورت قصور بعضى از اوليا نيز جريان دارد.
مسأله ٥- اگر در مورد لوث يكى از اولياى كشته ادعا كند كه آن شخص قاتل كشته او است و ولى ديگر ميت او را تكذيب كند اين تكذيب ضررى به مسأله لوث نمىزند بلكه مدعى همچنان قولش مسموع است و اگر بخواهد حق خود را ثابت كند بايد قسامه بياورد و اگر ندارد بيست و پنج سوگند ياد كند، بله اگر لوث به خاطر شهادت يك نفر را به طور مثال حاصل گشته بعيد نيست بگوييم انكار ولى ديگر مقتول شهادت آن يك نفر را خنثى نموده لوث را از بين ببرد، حاصل كلام اينكه مقامات مختلف است.