از اين گفتار، پاسخ يك سؤال روشن مى شود;و آن اين كه: اگر در تحقّق عبادت، اعتقاد به الوهيت، ربوبيت ويا اين كه كارهاى الهى به او سپرده شده است، شرط باشد، پس بايد سجده بر انسان بدون اين نيت و ضميمه جايز شمرده شود؟!

در پاسخ آن مى توان گفت: چون سجده وسيله جهانى براى پرستش است وتمام ملل جهان، خدا را با آن مى ستايند، از اين جهت اسلام اجازه نداده است كه از اين وسيله عمومى حتى در مواردى كه پرستش نيست، استفاده شود. اين تحريم از ويژگى هاى اسلام است و در زمان يعقوب چنين تحريمى وجود نداشت و گرنه وى با فرزندان خود بر يوسف سجده نمى كردند.

برخى از محققان[١] با آيات استدلال كرده اند كه سجده بر غير خدا مطلقاً حرام است، هرچند به عنوان پرستش نباشد:

(... لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَ لا لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا للّهِ الَّذِى خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيّاهُ تَعْبُدُونَ): «بر آفتاب و ماه سجده نكنيد، خدا را سجده كنيد، اگر او را مى پرستيد».[٢]

(واَنّ المساجِدَ للّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللّهِ أَحَداً) :«مواضع سجده از آن خدا است با او كسى را نخوانيد».[٣]

ولى دقت در دو آيه مى رساند كه هدف، تحريم سجده اى است كه به عنوان پرستش باشد، نه به عنوان تعظيم; زيرا در آيه نخست مى فرمايد:(إِنْ

[١] البيان، ص ٥٠٤.
[٢] فصلت/٣٧.
[٣] جن/١٨.