١. به تصريح قرآن، حضرت آدم (عليه السلام) مورد سجده ملائك و فرشتگان بود و خداوند دستور داد كه همگى بر او سجده كنند، آن جا كه مى فرمايد: (وَ إِذْ قُلْنا لِلْملائِكَةِ اسْجُدُوا لآدَم ...):«به ياد آر هنگامى را كه به فرشتگان فرمان داديم كه بر آدم سجده كنند».[١]

خداوند با وجود تصريح به سجده ملائك بر آدم، آن را شرك بر خدا به شمار نياورده و فرشتگان با اين عمل مشرك نشدند و از اين طريق بر خدا شريكى قرار ندادند. در عين حال آدم را نيز پرستش نكردند، بلكه او را بزرگ داشتند. پس اين گواه است بر اين كه هر تعظيمى در برابر غير خدا، عبادت و پرستش او نيست و تعبير (اسجدوا لآدم) با تعبير ( اسجدوا للّه)هر چند يكى است، ولى سجده نخست، عبادت آدم نيست; امّا سجده بر خدا، عبادت و پرستش او است; پس بايد تفاوت اين دو نوع سجده را در جاى ديگر يعنى سرچشمه وعلت خضوع جستجو كرد.

گاهى گفته مى شود: معنى سجده بر آدم در آيه، همان كرنش فرشتگان بر آدم است نه سجده اصطلاحى وهمگى مى دانيم كه هر كرنشى عبادت نيست. آرى فقط يك قسم از خضوع عبادت است و آن خضوعى كه به صورت

[١] بقره / ٣٤.