عين اين مطلب در قلب نيز ـ آن هم به معنى عرفانى ـ وجود دارد. قلب ريشه يك رشته الهامات و مكاشفات و آگاهى هاى خاص است كه تحصيل آن ها از منابع ديگر امكان پذير نيست و يگانه ابزار آن، پاك سازى محيط روح و روان و تزكيه قلب از آلودگى ها و پيرايه هاى نامشروع است.

مادى گرايان، وجود چنين منبع و ابزارى را سخت رد مى كنند و برابر آن ها، الهى به وجود چنين منبع و ابزارى اعتقاد راسخ دارد. علت انكار مادى گراها اين است كه اگر آنان به وجود چنين منبع و ا بزارى كه مايه يك رشته الهامات وآگاهى هاى خارج از مجراى حسى است، معتقد گردند، اساس مكتب شان فرو مى ريزد; زيرا آنان جهان خارج از ماده و طبيعت را با سر سختى انكار مى كنند. اگر به چنين منبع و ابزارى بگرايند، اصالت ماده از بين رفته و جهان آن سوى آن، ثابت مى شود.

مكانيزم قلب

عارفان اسلامى ساختار قلب و نحوه فعاليت اين منبع و ابزار شناخت را در كتاب هاى مربوط به سير و سلوك روشن كرده اند. آنان گفته اند كه: روح انسان با طى منازلى معنوى، آن هم زير نظر يك استاد الهى، مى تواند يك رشته پابندها را از سر راه دريافت چيزها، با ديده دل و بينش صحيح بردارد.

در دستگاه خلقت، چشم براى ديدن است; ولى گاهى فضا را آن چنان گرد و غبار مى گيرد كه انسان نمى تواند جلوى پاى خود را ببيند; در صورتى كه اگر فضا و چشم انداز ابزار بينايى، زلال باشد ديدنى هايى را كه در صد يا دويست قدمى او قرار دارند، مى بيند.

از نظر اهل صفا، طى مراحل و منازل معنوى، كم ترين اثرى كه دارد اين