قرآن در آيه اى «تحريم شكار در حال احرام» را ابزار امتحان مى داند: (يا أَيُّهَا الّذينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللّهُ بِشىء مِنَ الصِّيدِ تَنالُهُ أَيديكُمْ وَ رِماحُكُمْ لِيَعلَمَ اللّهُ مَنْ يخافُهُ بالغَيبِ ...): «اى افراد با ايمان خداوند شما را به وسيله شكارى كه در دسترس شما و نيزه هاى شما قرار دارد مى آزمايد تا بداند (معلوم گردد) كه چه كسى در باطن ازخداوند مى ترسد».[١]

ابزار بيش از آن است كه در اين جا نام برده شد; چون با نگاهى به سرگذشت چهارده نفر يا گروهى كه امتحان شدند ، مى توان ابزار بيشترى را شمارش كرد; مثلاً ابراهيم با وسايل گوناگونى از قبيل قربانى فرزند، رها ساختن زن و فرزند در بيابان بى آب وعلف، آمادگى براى اعدام، سوختن در آتش و... مورد امتحان قرار گرفت. و همچنين است افراد يا گروه هاى ديگر كه با تأمل در سرگذشت آن ها روشن مى گردد.

تا اين جا، سه مقوله ازبحث هاى مربوط به امتحان كه به صورت تفسير موضوعى مطرح گرديد، به پايان رسيد. واكنون چهارمين آن:

٤. انگيزه هاى آزمايش هاى الهى

آزمايش هاى الهى، يك سنت همگانى است كه به فرد و يا گروه خاصى اختصاص ندارد; بلكه تمام افراد، به تناسب امكانات و استعدادهاى خود، در معرض امتحان قرار مى گيرند. و با توجه به انگيزه هاى آزمايش هاى الهى كه در اين بحث خواهد آمد، بايد گفت: امتحان الهى، يك قانون طبيعى است كه نمى تواند به فرد و يا گروهى اختصاص داشته باشد; زيرا در بررسى انگيزه ها، خواهيم ديد كه امتحان مايه تكامل افراد و بروز لياقت ها و

[١] مائده/٩٤.