١. نخستين مرحله شكر و سپاس، شناخت ارزش كار و موقعيت فرد نيكوكار است و يك چنين شناختى، پيوسته با يك نوع انفعال نفسانى و خضوع قلبى، توأم با سرور و شادى از انعام منعم همراه مى باشد. اين شناخت، با قلب انسان و مراكز تفكر و انديشه ارتباط دارد و از وظايف روح و روان به شمار مى رود. و در حقيقت، شناخت كار و نيكوكار، نخستين مرتبه از مراتب سپاس به شمار مى رود. و اين، نقطه جدايى يك انسان فهميده از افراد غافل و بى توجه است كه به سان يك حيوان، از خوان نعمت بى كران الهى بهره مى گيرند; ولى از آفريننده نعمت و بخشاينده آن، غافل و نا آگاهند.

و به يك معنى مى توان روح سپاس را در اين نقطه جستجو كرد و گفت كه: همين شناخت است كه انسان را بالا مى برد و به او تكامل مى بخشد.

به عبارت ديگر: شناخت ارزش كار نيكوكار، و خضوع قلبى در برابر بزرگوارى بخشنده، به سان «قصد قربت» در عبادت الهى است كه انگيزه بندگى به شمار مى رود. و جنبه هاى ارزنده و سازنده آن، فقط و فقط در جنبه هاى الهى آن است; يعنى كار براى خدا و به فرمان خدا و هر عملى منهاى چنين خصيصه روحى، به سان جسد بى جان و درخت خشكى است كه

[١] المحجة البيضاء، ج٧، ص ١٤٤.