در روزگار ما، پيشينه نويسى ملت ها به دست نويسندگان مادى صورت مى گيرد و همت محققان تاريخ بر اين معطوف است كه زندگى ملل جهان را از نظر سياسى و اقتصادى و فرهنگى مورد بررسى قرار دهند; در حالى كه بررسى جهات اخلاقى و دينى نياكان ما ، خود حائز اهميت بيشترى مى باشد.

شكى نيست كه رعايت جهات اخلاقى و دستورهاى دينى با سرنوشت ملت ها، ارتباط تنگاتنگى دارد. گروهى كه اصول اخلاقى و ضوابط دينى را رعايت كنند، در پوشش گسترده رحمت خدا قرار مى گيرند; در حالى كه سرانجام مجرمان و گنهكاران، درست نقطه مقابل اين است. و نرمش و خشم خدا جز واكنش اعمال و نتيجه رفتار و كردار خوب و بد ملت ها، چيز ديگرى نيست. وقرآن روى اين جهت انگشت گذارده و دل هاى آگاه و پندگير را متوجه آن مى سازد چنان كه مى فرمايد:

(قُلْ سِيرُوا فِى الأَرْض فَانْظُروا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ المُجْرِمينَ) : «بگو در روى زمين سير كنيد و سرانجام گنهكاران را تماشا كنيد».[١]

تاريخ جامع و پويا، تاريخى است كه تمام جهات زندگى اقوام و ملل را در صفحات خود، فرا روى ديدگان بگذارد و از ميان زواياى زندگى به جهات سياسى ، فرهنگى واقتصادى اكتفا نكند. و رعايت امور اخلاقى و انجام دستورهاى الهى و يا سرپيچى از آن ها را زيربناى حيات ملت تلقى كند كه با دگرگونى اين جهات، سرنوشت ها دگرگون مى گردند و مسير تاريخ عوض مى شود.

[١] همين مضمون به گونه اى در سوره نحل /٣٦ وارد شده است.