مسرفان و متجاوزان از راه ميانه بوده است. قرآن مى فرمايد:(...وَ إِنَّ فِرْعَونَ لَعال فِى الأَرْضِ وَ إِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفينَ):«فرعون فرد برترى طلب است و او از مسرفان مى باشد».[١]

بنابر اين، هيچ كدام از الفاظ «تجمل پرستى»، «هرزه خورى»; «شكم بارگى» و «ول خرجى» نمى تواند در تفهيم اين معنى وسيع، جانشين واژه «اسراف» گردد.

گاهى قرآن براى نكوهش از «اسراف» از كلمه «تبذير» كه به معنى «بخشش مال به صورت بيهوده است» استفاده مى كند و مى فرمايد:

(وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذِيراً* إِنَّ المُبَذِّرينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطينِ وَكانَ الشَّيطانُ لِرَبِّهِ كَفُوراً) :«اسراف مكن، اسراف گران برادران شيطان ها هستند، شيطان نيز (به خاطر خودخواهى خارج از حد)، به پروردگار خود كفر ورزيد».[٢]

چه نكوهشى بالاتر از اين كه اسراف گران، برادران شياطين معرفى شده اند. وعلت كفر شيطان، به خاطر تجاوز از حد او بوده است كه نوعى اسراف به شمار مى رود.

توجه به جوانب و اطراف

يكى از ويژگى هاى قرآن، توجه عميق به جوانب و اطراف قضيه است. توجه به كليات ، او را از توجه به جزئيات وجنبه هاى استثنايى باز نمى دارد. واين خود يكى از نقاط برجسته قرآن است.

مثلاً آن جا كه گفتگو درباره دوستى هاى دنيوى مى شود، مى گويد: دوستان اين جهان، در سراى ديگر دشمنان يكديگرند. بلافاصله مى افزايد،

[١] يونس/٨٣.
[٢] اسراء/٢٦ ـ ٢٧.