اسلام از يك سو به خودسازى و عبادت هاى فردى و نيايش هاى شخصى دعوت مى كند و پيوسته بر حالت انتخاب گرى انسان تكيه مى كند و مى فرمايد:( ... لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إذَا اهْتَدَيْتُمْ ...) : «گمراهى ديگران، به حال شما كه خواهان هدايت هستيد، ضرر و زيان نمى رساند».[١]وهرگز نبايد به بهانه اين كه، وضع فرد تابع وضع عمومى جامعه است، از وارستگى (در موقع آلودگى محيط) غفلت ورزيد.

در روز رستاخيز، به گروه هاى تحت سلطه كه طبعاً تحت تأثير عوامل سلطه گر قرار مى گيرند و به انحرافاتى كشيده مى شوند، خطاب مى شود: كجا بوديد كه تا اين حد آلوده شديد؟ آنان مى گويند: ما جزو مستضعفان و زيردستان بوديم. آن گاه خطاب مى رسد:

(... أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها ...) : «مگر سرزمين خدا فراخ و وسيع نبود كه به نقاط ديگرى مهاجرت كنيد».[٢]

اين آيه و نظاير آن، به سرنوشت ساز بودن خود بشر و به آزادى وانتخاب گرى او تصريح مى كند; از اين جهت نمى توان شخصيت فردى را، در جامعه به تمام معنى، هضم و نابود شده، انديشيد.

از طرف ديگر، اسلام عوامل اجتماعى را در زندگى فرد مؤثر دانسته و به پاكسازى محيط از طريق «امر به معروف و نهى از منكر» دعوت كرده و هشدار مى دهد ومى فرمايد: (وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الّذينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خاصَّةً ...) :

[١] مائده/١٠٥.
[٢] نساء/٩٧.