مقايسه روزه اسلامى ـ كه با تغيير فصول، ساعات آن كم و زياد مى شودـ با روزه هايى كه در ميان كليميان و مسيحيان است كه گاهى به ٢٦ ساعت هم مى رسد، اين حقيقت را روشن مى سازد.

تنها مطالعه آياتى كه در سوره بقره درباره روزه داريم، ما را به جاى گاه اصل «تكليف به اندازه توانايى» آگاه مى سازد. در اين آيات[١] روزه، فريضه الهى خوانده شده و در عين حال افراد مريض، مسافر[٢] و افراد پيرى را كه با مشقت مى توانند روزه بگيرند[٣] استثنا مى كند و احكام ياد شده را با جمله (...يُرِيدُ اللّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلا يُرِيدُبِكُمُ الْعُسْرَ ...)[٤] مدلل مى سازد.

درباره بدهكاران كه قادر به پرداخت بدهى خود نيستند، دستور مى دهد كه از هر نوع فشار بر آن ها خوددارى شود و به فروش خانه و لوازم زندگى كه در اصطلاح «فقهى» به آن ها «مستثنيات ديون» مى گويند، مجبور نكنيد و شعار بدهكار و بستانكار اين باشد:

(وَ إِنْ كانَ ذُو عُسْرة فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسِرَة) : «اگر بدهكار در وضع سختى

[١] بقره/١٨٢ـ١٨٥.
[٢] >>...وَ مَنْ كانَ مريضاً أَو على سَفَرفَعِدَّةٌ مِن أَيّام أُخرَ...<< . (بقره /١٨٥)
[٣] بقره/١٨٤.
[٤] «خداوند براى شما سهولت و آسانى مى خواهد نه سختى».(بقره/ ١٨٥).