علما و دانشمندان اخلاق براى زبان، آفات و جرايم فراوانى برشمرده اند و بيش از همه «غزالى» در كتاب احياء العلوم[١] در اين مورد بحث كرده و بيست آفت و گناه كه به وسيله زبان انجام مى گيرد، يادآور شده است كه برخى از آنها در قرآن وارد شده است، در حالى كه ديگر اعضاى انسان از نظر گناه، محدود بوده و فقط در ميدان خاصى مى توانند نافرمانى نمايند.

اين جا است كه بايد گفت: اگر زبان نقش عظيم و تأثير فوق العاده اى در حيات انسان دارد، مسئوليت عظيم تر و سنگين ترى را نيز برعهده گرفته است، در اين مورد پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله وسلم) فرمود: «انّ أكثر خطايا ابن آدم في لسانه; زبان، مركز بسيارى از خطاهاى فرزندان آدم است».[٢]

ما در اين بحث قسمتى از نافرمانى هايى را كه به وسيله زبان انجام مى گيرد برمى شماريم، واگر قرآن به خصوص آن نافرمانى اشاره كرده، آيه را آورده و تنها به خلاصه اى از آن پرداخته و تفصيل هر يك از آن ها را ـ كه بخشى از محرمات اسلام را تشكيل مى دهد ـ به وقت ديگر وا مى نهيم:

١. غيبت: يكى از گناهان كبيره، غيبت است و مفاسد آن بر كسى پوشيده نيست قرآن در اين مورد مى فرمايد:(... وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً...):«از يكديگر[٣] غيبت نكنيد». شكى نيست كه اين گناه به وسيله زبان صورت مى پذيرد.

[١] المحجة البيضاء، ج٥، ص ١٩٤.
[٢] احياء العلوم، ج٣، ص ١٠٨ـ١٦٢ چاپ بيروت دار المعرفة.
[٣] حجرات/١٢.