ويا ب بذر محبت و دوستى بيفشاند و لجوج ترين دشمن را آرام سازد وبه تعبير جامع تر: زبان با چرخش خود، سرنوشت ساز و يا بدبختى آفريناست; بدين روى، قرآن در آيه گذشته از وجود دو مراقب براى زبان سخن مى گويد، كه تمام سخنان انسان را ضبط كرده و در روز جزا، سندمحكوميت او را در اختيار وى مى گذارند; به گونه اى كه ديگر براى او راهگريزى نيست:(ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْل إِلاّ لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ): «انسان سخنى ازخير و شر به زبان نمى آورد; مگر اين كه دو فرشته آن را ضبط مى كنند».[١]

با توجه به اين است كه، امير مؤمنان در باره آن مى گويد:«اللسان سبُعٌ إن خُلِّىَ عنه،ُ عَقَرَ; زبان درنده اى است كه ا گر رها گردد ديگران را زخمى مى كند».[٢]

بهترين وسيله براى مهار آن، انديشيدن و سنجيدن، آن گاه سخن گفتن يا به زبان مثل«اوّل انديشه وانگهى گفتار» و به تعبير امير مؤمنان:«لسان ُالعاقل وراءَ قلبِِ و قلبُ الأحمقِ وراءَ لسانِه; زبان فرد خردمند ، پشت عقل و دستگاه تفكر او است، تا نينديشد سخن نمى گويد، در حالى كه عقل ابله پشت زبان او است».[٣] و پيوسته نسنجيده سخن مى گويد آن گاه مى فهمد كه چقدر اشتباه بوده است.

[١] ق/١٨.
[٢] نهج البلاغه، كلمات قصار، شماره ٦٠.
[٣] همان مدرك، كلمات قصار، شماره٤٠.