از همه آيات در اين زمينه مى توان اين گونه نتيجه گرفت كه امتحان الهى نقش باغبانى را دارد; آن گاه كه باغبان دانه مستعدى را در سرزمينى مى كارد، دانه با استفاده از مواهب طبيعى شروع به رشد مى كند و با انبوهى از مشكلات روبه رو مى گردد و با طوفان هاى سخت و سرماى كشنده و گرماى سوزان آن قدر پيكار مى كند تا سرانجام شاخه گلى يا ميوه شيرينى را كه به صورت زمينه در دل آن دانه وجود داشت، ظاهر مى سازد. و اگر اين دانه در كوران اين حوادث قرار نمى گرفت، هرگز چنين كمالى را از خود نشان نمى داد و قوه و توان آن ميوه نمى شد. اكنون ما اين انگيزه را با طرح و بيان اجمالى امتحان هاى ابراهيم به بحث مى نشينيم.

تكامل ابراهيم در سايه آزمايش

قرآن مجيد ابراهيم خليل را به صورت يك انسان كامل مى ستايد. كمتر پيامبرى مانند خليل الرحمن در قرآن مورد ستايش قرار گرفته است.

يكى از علل ترقى و تكامل حضرت خليل الرحمن اين است كه او يكى پس از ديگرى در بوته امتحان قرار گرفت و بر اثر استقامت شايان تقدير، توانست از عهده امتحان برآيد وبه عالى ترين كمال انسانى كه همان مقام امامت و رهبرى جهانى است، برسد. و اگر او با چنين امتحان هايى روبه رو نشده بود هرگز چنين كمالات روحى را كه او را شايسته مقام رهبرى ساخت، دارا نمى گشت.

ابراهيم در طول عمر خود، چند بار محك زده شد و در هر امتحانى نوعى كمال روحى در وجود او جوانه زد و پيوستن اين كمالات به هم، او را لايق مقام امامت و رهبرى ساخت.