منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٤١٧
اصل بيست و ششم
تصادف در تاريخ چه مفهومى دارد؟
آيه موضوع
(وَأَنْ لَيْسَ للإِنْسانِ إِلاّ مَا سَعى)(نجم/٣٩).
ترجمه آيه
«براى انسان جز حاصل تلاش او نيست»
اگر جريان هاى تاريخى، همه تحت ضوابط و سنن معين است، چرا بسيارى از مردم حتى طبقه دانشمند، قسمتى از حوادث را، از طريق تصادف توجيه مى كنند؟
آيا اعتقاد به تصادف، ناقض قانون علت و معلول نيست؟
اگر تصادف يك مفهوم منطقى ندارد پس مقصود از آن در تفسير حوادث چيست؟
پاسخ: تصادف مى تواند معانى مختلف يا به تعبير صحيح تر، مصاديق گوناگونى داشته باشد و هر معنايى براى خود حكم خاصى دارد كه از نظر خوانندگان گرامى مى گذرد:
١. تصادف: وجود پديده اى بدون علت، اعم از علت طبيعى و غير طبيعى. تصادف به اين معنى، از نظر دانشمندان مردود است و هيچ دانشمندى كه بتوان نام دانشمند روى او نهاد، نمى تواند تصادف به اين معنى را توجيه كند.
در ميان دانشمندان فقط «هيوم» انگليسى است كه منكر چنين قانون عقلى شده است. وعلت آن اين است كه وى مى خواهد همه مسائل را از روزنه