امتحان، نمود پيدا مى كند و از اين طريق، افراد به كمال مطلوب خود نزديك تر مى شوند. واگر امتحان و آزمايش در كار نبود، كمالات نهفته در درون افراد به صورت گنج پنهان باقى مى ماند و خود را نشان نمى داد.

تشريح اين مطلب كه امتحان براى گروه هايى، مايه تكامل و نردبان ترقى است نياز به مقدمه اى دارد كه ذيلاً بيان مى گردد:

هدايت همگانى الهى

آفرينش هر موجودى با هدايت تكوينى و راهنمايى طبيعى آن به سوى كمال و هدفى كه براى آن آفريده شده است، توأم و همراه مى باشد. گويى خداوند با آفريدن هر موجودى دو كار انجام مى دهد: ١. به آن، وجود و هستى مى بخشد. ١. دست آن را مى گيرد و از راههاى پرپيچ و خم عبور داده و به كمال مقصود آن، هدايت و رهبرى مى كند.

خداوند دو نوع هدايت دارد: هدايتى، مخصوص به موجوداتى است كه با عقل و خرد مجهزند و در سايه آن مى توانند بار تكليف را به دوش بكشند; اين پديده ها از درون به وسيله عقل و خرد و از برون به وسيله پيامبران و آموزگاران الهى رهبرى مى شوند و از طريق دو حجت باطنى و ظاهرى به اهداف عالى انسانى مى رسند.

چنان چه گفتيم; اين نوع هدايت از درون و برون، مخصوص يك گروه از موجودات است كه داراى عقل وخرد بوده و در انتخاب راه خود كاملاً آزادند.[١]

در برابر اين نوع هدايت، هدايت ديگرى است كه همه موجودات، در

[١] طه/٥٠.