قرآن در مواردى، احكام و دستورهاى خود را مدلل و روشن مى سازد كه مبادا افراد كج انديش، انديشه «تحميل» را به مغز خود راه دهند; بلكه توجه داشته باشند كه اين وظايف به نفع خود آنان است و هرگز هدف، ايجاد تكليف و مشقت براى افراد نيست.

مثلاً دستور مى دهد كه براى نماز وضو بگيرند. اگرجنب باشند غسل كنند و در صورت عذر تيمم نمايند، آن گاه براى زدودن هر انديشه ناروا درباره اين وظايف مى فرمايد:

( ...ما يُرِيدُ اللّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَج وَ لكِنْ يُريدُ لِيُطَهِّرَكُم ...) : «خداوند نمى خواهد شماها را به زحمت بيندازد بلكه مى خواهد از اين طريق شماها را پاكيزه گرداند».[٢]

قرآن هنگام دستور جهاد، افراد نابينا و لنگ و بيمار را استثنا مى كند[٣] و آنان را از اين وظيفه معاف مى شمارد ومى فرمايد:

(لَيْسَ عَلَى الأَعْمى حَرَجٌ وَلا عَلَى الأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ ...) : «هرگز بر افراد نابينا و لنگ و بيمار تكليفى در شركت در جهاد نيست».[٤]

سرانجام قرآن براى تمام قوانين و تكاليف خود، ضابطه اى معين مى كند

[١] بقره/٢٨٠.
[٢] مائده/٦.
[٣] اين گروه سه گانه در سوره نور، آيه ٦١، به گونه ديگرى نيز استثناء شده اند.
[٤] فتح/١٧.