گمشده است بايست اوّل آن شهر را به مقدار متعارف مورد جستجو قرار دهند و آن به اين است كه در محل اجتماع مردم از قبيل مساجد و بازارها و گردش‌گاه‌ها و بيمارستان‌ها و كاروانسراهاى آماده شده براى منزل كردن غريبه‌ها و امثال اين مكان‌ها را بگردند، و لازم نيست كه تمامى اين اماكن را به طور استقصاء بازرسى نمايند بلكه همين مقدار كافى است كه نقاطى كه از شدت برخوردارند را جستجو نمايند البته لازم است براى پيدا كردن او رنگ و نشانه‌هاى لباس و بدن مفقود و صنعت و حرفه او را در نظر بگيرند و محل‌هايى را بگردند كه با وضع او تناسب داشته باشند و از كسانى سؤال كنند كه مثلًا از صنف مفقودالاثر هستند. زمانى كه همين مقدار جستجو را در آن شهر انجام دادند و اثرى از او پيدا نكردند و معلوم شد كه آيا مرده است يا زنده، اگر احتمال نمى‌دهند كه از آن شهر به شهر ديگرى رفته است و قرائن نيز به آن دلالت نكند جستجو ساقط مى‌شود و ديگر پرس و جو از او لازم نيست. و به همين اكتفاء مى‌كنند و صبر مى‌كنند كه زمان آن يعنى چهار سال سرآيد و امّا اگر احتمال مى‌دهند كه از آن شهر به جايى ديگر رفته باشد در صورتى كه شهرهاى اطراف آن شهر احتمال داشته باشد. همه شهرهاى اطراف آن شهر را مورد جستجو قرار مى‌دهند در اين جايز استقصاء تام لازم نيست بلكه اكتفاء مى‌كنند به برخى از اماكن مهم و مشترك كه احتمال دارد آنجا باشد با رعايت الاقرب فاالاقرب؛ ولى اگر احتمال رفتن به يك شهر از ديگر شهرها قوى‌تر باشد جايز است كه فقط آن شهر را مورد جستجو قرار دهند و فقط به همان بسنده نمايند. به خصوص زمانى كه احتمال رفتن او به جاهاى ديگر دور از ذهن باشد. و اگر خبردار شود كه آن مرد به فلان كشور رفته است و در آن‌جا او را ديده‌اند و آن‌گاه از آن‌جا هم محو شده است كافى است كه در مدّت چهار سال مذكور فقط شهر معروف آن كشور را مورد جستجو قرار دهند و همچنين شهرهايى كه توريست‌ها به ديدن آن‌جا مى‌روند. حال اگر خبردار شوند كه به فلان شهر از آن كشور سفر كرده است مانند اينكه از ايران به شهر نجف عراق رفته باشد كافى است كه شهرهايى كه سر راه آنجا قرار دارند را مورد جستجو قرار دهند و آنگاه صرفاً نجف را جستجو نمايند و ديگر لازم نيست كه شهرهاى اطراف آن را مورد جستجو قرار دهند تا چه برسد به شهرهاى اطراف عراق و اگر فهميدند كه زمانى كه از خانه بيرون رفته است به قصد سفر و يا فرار رفته ولى ندانند كه به كجا رفته است بايست مدت چهار سال منتظر بمانند و او را در همان اطراف وطن و جاهايى كه احتمال دارد به آنجا رسيده باشد جستجو نمايند و به نقاط دور دست توجه نكنند.

مسأله ١٨- قبلًا گفته شد كه فحص و طلاق بايد بعد از شكايت بردن نزد حاكم شرع صورت گيرد، پس اگر زنى كه شوهرش مفقودالاثر شده است به حاكم دسترسى نداشته‌