دست گرفته از او دور مى‌كند تا به جايى كه بگويد ديگر نمى‌بينم، آن نقطه را علامت مى‌گذارند و بار ديگر همين كار را در يك جهت ديگر يا در چهار جهت تكرار مى‌كنند، اگر هر چهار مسافت برابر باشد معلوم مى‌شود راست مى‌گويد و گرنه دروغ ادعا مى‌كند.

و به فرضى كه مسافت‌ها برابر بود و معلوم شد راست مى‌گويد، آنگاه چشم آسيب ديده او را بسته و چشم سالمش را باز مى‌كنند و همان عمل را درباره چشم سالمش تكرار مى‌كنند يا در سمت جلو عقب و يا در چهار سمت، و بدين طريق مقدار تفاوت چشم آسيب ديده و چشم سالمش را معلوم نموده به همان نسبت از ديه را معلوم كرده جانى را ملزم به پرداخت آن مى‌كنند، و همين مقايسه در صورت آسيب ديدن و ادعاى نقصان ديد هر دو چشم انجام مى‌شود لكن در اين صورت معيار در مقايسه چشم سالم، هم‌سالان مجنى عليه است.

مسأله ٩- در مقايسه بايد جهاتى را كه در آن دخالت دارد از قبيل كم و زيادى نور و پستى و بلندى زمين را در نظر گرفت، پس نبايد آن را با وجود مانع از شناخت، و در روز ابرى انجام داد.

مورد چهارم- حس بويايى است. اگر جنايتى سبب شود هر دو سوراخ بينى كسى فاقد اين حس شود بايد ديه كامل پرداخت كند، و اگر يكى از آن دو فاقد اين حس شود، بايد نصف ديه كامل را بدهد. هر چند كه فرض دوم محل اشكال است و در نتيجه احتياط به طريق مصالحه ترك نشود.

مسأله ١- اگر مجنى‌عليه ادعا كند كه در اثر جنايت حس بويايى را از دست داده و جانى منكر آن شود، حس بويائى او را به وسيله چيزهايى كه بوى تند و سوزنده دارد در حال غفلتش مى‌آزمايند، اگر معلوم شود كه راست مى‌گويد ديه را مى‌گيرد و اگر معلوم نشد به وسيله قسامه استظهار مى‌شود، اگر قسامه را آورد به نفع او حكم مى‌شود و اگر كشف واقعيت در زمان ما با وسايل جديد ممكن باشد به اهل خبره مراجعه مى‌شود. البته بايد احتياطاً عدالت اهل خبره و تعدد آنان را در نظر گرفت، اگر دو نفر شاهد عادل از اهل خبره شهادت دهند طبق شهادت آن دو عمل مى‌شود.

مسأله ٢- اگر مجنى‌عليه ادعاى كم شدن حس بويايى‌اش را كند، اگر اثبات آن به وسيله آلات جديد و شهادت دو نفر عادل از اهل خبره ممكن باشد كه همان، و گرنه بعيد نيست بگوييم به وسيله سوگندها استظهار شود، و به آنچه حاكم به نظرش رسيد حكم شود كه يا حكومت است و يا ارش.

مسأله ٣- اگر اثبات مقدار نقصى كه در شامه او وارد شده به وسيله امتحان و مقايسه با شامه هم سن و سالش ممكن باشد به همان طريقى كه در بينايى و شنوايى گذشت، بعيد