مباحث حقوقى تحرير الوسيلة - الموسوي البجنوردى، السيد محمد - الصفحة ٦٦١ - مقصد دوم مقدار قسامه
كه قاتل فلانى است، و اگرتعداد آنان به پنجاه و بيست و پنج نمىرسد بايد سوگند را تكرار كنند تا به حد نصاب برسد، و اگر خويشاوندان موافق بيش از پنجاه و يا بيست و پنج نفرند در بين خود تعداد مورد لزوم را انتخاب مىكنند تا آنها سوگند ياد كنند.
مسأله ٢- اگر مدعى همقسمى ندارد و يا اگر دارد همه آنها و يا بعضى از آنها حاضر نيستند سوگند ياد كنند مدعى و موافقين با او آنقدر قسم مىخورند تا عدد تكميل شود، و اگر هيچ كس موافق او نيست خود او را پنجاه يا بيست و پنج بار قسم مىدهند.
مسأله ٣- اگر عدد موافقين ناقص باشد آيا واجب است بقيه را به طور مساوى در بين موافقين تقسيم كرد؟ به طور مثال اگر موافقين دو نفر باشند هر نفر پنج بار قسم ياد كند يا آنكه موافقين همان يك بار را قسم بخورند و بقيه كه چهل عدد است را مدعى تكرار كند؟ و يا اينكه بعد از نفرى يك سوگند مخيرند بين اينكه كمبود را بين خود چگونه تقسيم كنند و يا به عهده مدعى بگذارند؟ احتمال اخير بعيد نيست هر چند كه تقسيم به طور مساوى بهتر است، بله اگر در موردى بعد از تقسيم كسرى باقيمانده به طور مثال عدد خويشاوندان هفت نفر بود و قرار شد نفرى هفت بار سوگند ياد كنند كه جمعاً چهل و نه سوگند مىشود درباره آن يك سوگند باقيمانده مخيرند كه چه كسى آن را ادا كند، بهتر آن است كه آن كمبود را ولى دم تكميل كند، بلكه اگر كسى بگويد در همه موارد كه كمبودى مىماند بايد يا ولى دم تكميل كند و يا اولياء ميت بعيد نيست، و بنابراين اگر خويشاوندان نه نفر باشند و هر يك پنج بار سوگند ياد كنند جمعاً چهل و پنج سوگند ياد شود آن پنج سوگند كمبود را يا ولى دم ياد مىكند و يا اولياى ميت، و اگر باز هم كسرى حاصل شد مختارند كه به چه كسى واگذار كنند و اگر بر سر اين سوگند باقى مانده نرفتن معنايش نكول از سوگند نيست تا در قضاوت اثر بگذارد.
مسأله ٤- آيا در قسامه شرط است كه وارث فعلى مقتول باشند؟ يا همين كه در طبقات ارث او واقع باشند كافى است؟ و يا اينكه اصلًا لازم نيست وارث باشند بلكه از قبيله او و عشيره عرفى او باشند كافى است؟ ظاهر اين است كه لازم نيست قسامه از ورثه فعلى مقتول باشند، بله ظاهر اين است كه اين قيد در مدعى معتبر است و اما در ساير افراد قسامه بعيد نيست بگوييم كافى است كه از قبيله و عشيره او باشند، اما از اين ظاهرتر اين است كه از اهل و اقرباى مقتول باشند و ظاهراً اين قيد در قسامه معتبر است كه مرد باشند، و اما در مدعى اين قيد معتبر نيست و مىتواند زن باشد و اگر از مردان به عدد قسامه موجود نباشد در اينكه سوگند زنان كافى باشد محل تأمل و اشكال است و به خاطر همين مردان موجود سوگند را تكرار مىكنند تا تكميل شود، و اگر اصلًا مردى يافت نشود مدعى خودش به عددى كه لازم باشد سوگند را تكرار مىكند هر چند كه